ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Hamid Olimjon «G‘azal»i

Darslar 29 · 1 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
29

Hamid Olimjonning «G‘azal»i

Darslik: 2-qism, 79–81-betlar
MaqsadHamid Olimjonning «G‘azal»ini, uning mazmuni va vaznini bilish; mumtoz g‘azal bilan aloqasini tushunish.
Yangi so‘zlar
xol · beauty mark, molema’shuqa · belovedaruz · aruz metrerukn · metrical foot
Tushuntirish

Darslikka ko‘ra, Hamid Olimjon she’riyati o‘zbek mumtoz adiblarining ijod bulog‘idan bahramand bo‘lgan; uning «G‘azal»i shu fikrni isbotlaydi. Bu ishqiy g‘azal yor madhiga bag‘ishlangan: oshiq ma’shuqasiga yetishmoqni, uning e’tiborini qozonmoqni istaydi. U yorning yuzida xol, labida bol tomchisi, shoxida bulbul, tongda g‘unchani ochuvchi shamol bo‘lishni orzu qiladi; yor bo‘yi olamni mast qilishini tasavvur qiladi; yorning bog‘ida gul bo‘lolmasa, saroyi devori bo‘lishga ham rozi. Malomat va bo‘htonga, raqiblar rashkiga ham tayyor. Oxirgi baytda esa sahro va vodiylarni kezib, visolga yetish yo‘lida jonini fido qilishdan qaytmasligini aytadi – xuddi mumtoz adabiyotdagi oshiqlar kabi. Sharq adabiyotida g‘azal aruzning muayyan bahrida yoziladi: bu g‘azal hazaji musammani solim vaznida, ya’ni har misrada «mafoiylun» rukni to‘rt marta takrorlanadi (V – – –). Darslik umuman Hamid Olimjon she’rlari o‘ziga xos uslubi va ko‘p badiiy san’atlari bilan ajralib turishini aytadi.

hazaji musammani solim: bir misra
1-rukn2-rukn3-rukn4-rukn
mafoiylunmafoiylunmafoiylunmafoiylun
V – – –V – – –V – – –V – – –
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab musiqa to‘garagida o‘quvchi yangi qo‘shiq so‘zlarini kuyga moslab, urg‘ularni sanaydi. Sig‘maydigan so‘z almashtiriladi va qo‘shiq silliq eshitiladi. Aniq o‘lchov so‘zni kuyga bo‘ysundiradi.

Kim ishlatadi

Qo‘shiq mualliflari, bastakorlar va qo‘shiq tarjimonlari so‘zni kuyga moslab, bo‘g‘in va urg‘ularni sanaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Bir qisqa gapni qarsak bilan bo‘g‘inlab aytib, nechta bo‘g‘in ekanini sanang va xuddi shuncha bo‘g‘inli boshqa gap toping.

Namunalar
Misol: «xol», «bol», «bulbul», «shamol» – oshiqning yor oldidagi orzu-timsollari; mumtoz g‘azalga xos timsollar.
Misol: oxirgi baytda oshiq «jonim fido» deydi – bu mumtoz oshiqlarning odatiy fidoyiligidir.
Sinfda faoliyat

Juftlikda g‘azalning har baytiga 1 jumlalik mazmun yozing, so‘ng oshiqning 3 ta orzusini ajratib ko‘rsating.

Mashq
1
Darslikka ko‘ra, Hamid Olimjon g‘azali qaysi adabiyot ta’sirida yozilgan?
2
G‘azal qaysi vaznda yozilgan?
3
Har misrada qaysi rukn necha marta takrorlanadi?
4
Nima uchun oshiq yor yo‘lida jonini fido qilishga tayyor? Matn asosida izohlang.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuli7 bosqichda 1000 kishi?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →