☰ Mundarija · Adabiyot

Ahmad Yassaviy: hayoti va hikmatlari

Darslar 7–8 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
7

Ahmad Yassaviy va uning hikmatlari

Darslik: 1-qism, 49–52-betlar
MaqsadAhmad Yassaviyning hayoti va «Hikmatlar»ining mazmunini bilish.
Yangi so‘zlar
hikmat · wise poem of moral teaching (hikmat)tasavvuf · Sufism, mystical-ethical teachingtaxallus · pen namenafs · the lower self, base desires
Tushuntirish

Darslikka ko‘ra, Ahmad Yassaviyning hayoti haqida ma’lumot yetarli emas: u Yassi yaqinidagi Sayram shahrida tug‘ilgan, otasi Ibrohim Turkistonning taniqli shayxlaridan, onasi Qorasoch momo nomi bilan mashhur. Yoshligida otasi vafot etadi; u avval Arslonbobo qo‘lida tarbiyalanadi, so‘ng Buxoroda Yusuf Hamadoniydan ta’lim oladi. U 1166-yilda vafot etgan; Amir Temur 1395–1397-yillarda uning qabri o‘rnida Turkistonda maqbara qurdirgan, u hozir ham mavjud. «Hikmatlar» («Devoni hikmat») 240 ga yaqin she’rni jamlaydi; muallif ularda «Qul Xoja Ahmad», «Miskin Ahmad» kabi taxalluslarni qo‘llagan. Yassaviy tasavvufning to‘rt bosqichi – shariat, tariqat, ma’rifat, haqiqat – mohiyatini she’rga singdirgan va tasavvufni inson ma’naviyatini yuksaltiruvchi omil deb bilgan. Darslikdagi birinchi hikmatda chin oshiqning belgilari sanaladi: nafsdan kechish, qanoat, mehnat va sadoqat.

Namunalar
Misol: darslikdagi birinchi hikmat yolg‘on oshiqqa murojaat bilan ochiladi – shoir yolg‘on da’vo qiluvchiga qarshi chin sevgi egasining mehnat va sadoqatini qo‘yadi.
Misol: ikkinchi hikmatda shoir o‘zini kamtar «faqir» deb ataydi, oxirida esa ismini («Otim Ahmad») va yurtini («Turkiston») aytib she’rni yakunlaydi.
Sinfda faoliyat

Xaritada Sayram, Yassi (Turkiston) va Buxoro shaharlarini toping va Yassaviy hayotini shu yo‘nalishda 3 jumlada aytib bering.

Mashq
1
Ahmad Yassaviy qayerda tug‘ilgan va qachon vafot etgan?
2
Uning maqbarasini kim va qachon qurdirgan?
3
«Hikmatlar» to‘plami boshqa qanday nom bilan mashhur va unda nechta she’r bor?
4
Nega Yassaviy nafsni jilovlashni targ‘ib qiladi? Hikmat mazmunidan kelib chiqib izohlang.