Alisher Navoiy g‘azallari
«Ko‘zung ne balo qaro bo‘lubtur» g‘azali tardi aks san’atiga qurilgan: birinchi misradagi so‘zlar ikkinchisida o‘rin almashib, yangi ma’no beradi («qaro balo» – balolarning eng og‘iri). «Qaro» so‘zi bir joyda fe’lning buyruq shakli («qara») sifatida ham eshitilishi mumkin – bu iyhom. «Meni men istagan» g‘azali «Badoyi ul-vasat» devonidan; unda oshiq o‘zi istagan kishi uni istamasligini, uni istaganlarning esa unga ko‘ngil bo‘lmasligini aytadi, hur-u pari bazmi ham uni qiziqtirmaydi, uning ko‘ngli faqat yorga mos. So‘z takrori bu g‘azalda ma’noni tovlantiradi. «Ey sabo» g‘azalida oshiq saboga murojaat etib, yorga o‘z holini, yig‘isining shiddatini va yorning bergan va’dasidan qaytganini aytishni topshiradi; yor uchun jon ham jahon ham sadaqa, ammo yorning nigohi boshqalarga qaragani oshiqni ranjitadi. Maqta’da shoir o‘zini hech bir gulshanda tengi yo‘q bulbulga o‘xshatadi. Bu g‘azallar radifli, har birining vazni darslikda ko‘rsatilgan: birinchisi hazaj, oxirgisi ramal bahrida.
| G‘azal | Xususiyati |
|---|---|
| Ko‘zung ne balo qaro bo‘lubtur | tardi aks, iyhom |
| Meni men istagan | Badoyi ul-vasat devonidan |
| Ey sabo | sabo – shamol xabarchi |
Maktab bayramiga sinfdoshlar qo‘shiq tayyorlaydi. Har baytdan keyin takrorlanadigan bir qatorni hamma birga aytadi, shuning uchun yangi qo‘shiqni tez o‘rganib oladi va hech kim adashmaydi.
Qo‘shiqchilar, bastakorlar va notiqlar takrorlanadigan qator orqali tinglovchini jalb qiladi va matnni esda qoldiradi.
Bugun eshitgan yoki bilgan qo‘shiq yoki maqolda takrorlanadigan qatorni toping va nima uchun takrorlanishini o‘ylang.
Ikki guruh: biri «Ko‘zung ne balo» g‘azalidagi so‘z o‘rin almashishlarini (tardi aks) daftarga yozadi, ikkinchisi «Ey sabo» dagi saboga topshiriqlarni (4 ta xabar) sanaydi.