ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Adabiyot

Alisher Navoiy g‘azallari

Darslar 12 · 1 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
12

Alisher Navoiy g‘azallari

Darslik: 1-qism, 82–92-betlar
MaqsadNavoiy g‘azallarining («Ko‘zung ne balo qaro bo‘lubtur», «Meni men istagan», «Ey sabo») mazmuni va she’riy san’atlarini tahlil qilish.
Yangi so‘zlar
tardi aks · reversal: the same words repeated in swapped orderiyhom · wordplay with two possible meanings (iyhom)sabo · gentle morning breeze, messenger of loversradif · refrain word repeated after the rhyme
Tushuntirish

«Ko‘zung ne balo qaro bo‘lubtur» g‘azali tardi aks san’atiga qurilgan: birinchi misradagi so‘zlar ikkinchisida o‘rin almashib, yangi ma’no beradi («qaro balo» – balolarning eng og‘iri). «Qaro» so‘zi bir joyda fe’lning buyruq shakli («qara») sifatida ham eshitilishi mumkin – bu iyhom. «Meni men istagan» g‘azali «Badoyi ul-vasat» devonidan; unda oshiq o‘zi istagan kishi uni istamasligini, uni istaganlarning esa unga ko‘ngil bo‘lmasligini aytadi, hur-u pari bazmi ham uni qiziqtirmaydi, uning ko‘ngli faqat yorga mos. So‘z takrori bu g‘azalda ma’noni tovlantiradi. «Ey sabo» g‘azalida oshiq saboga murojaat etib, yorga o‘z holini, yig‘isining shiddatini va yorning bergan va’dasidan qaytganini aytishni topshiradi; yor uchun jon ham jahon ham sadaqa, ammo yorning nigohi boshqalarga qaragani oshiqni ranjitadi. Maqta’da shoir o‘zini hech bir gulshanda tengi yo‘q bulbulga o‘xshatadi. Bu g‘azallar radifli, har birining vazni darslikda ko‘rsatilgan: birinchisi hazaj, oxirgisi ramal bahrida.

G‘azalXususiyati
Ko‘zung ne balo qaro bo‘lubturtardi aks, iyhom
Meni men istaganBadoyi ul-vasat devonidan
Ey sabosabo – shamol xabarchi
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab bayramiga sinfdoshlar qo‘shiq tayyorlaydi. Har baytdan keyin takrorlanadigan bir qatorni hamma birga aytadi, shuning uchun yangi qo‘shiqni tez o‘rganib oladi va hech kim adashmaydi.

Kim ishlatadi

Qo‘shiqchilar, bastakorlar va notiqlar takrorlanadigan qator orqali tinglovchini jalb qiladi va matnni esda qoldiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun eshitgan yoki bilgan qo‘shiq yoki maqolda takrorlanadigan qatorni toping va nima uchun takrorlanishini o‘ylang.

Namunalar
Misol: «Meni men istagan» baytida «men», «istamoq», «suhbat» so‘zlari takrorlanadi, ammo takror zerikarli emas: u bir fikrning ikki tomonini – istash va istalmaslikni – yonma-yon qo‘yadi.
Misol: «Ey sabo» g‘azalida shoir kutilgan «fursat»ni «yaxshi» deb shart qo‘yadi: xabar yorga ozor bermaydigan paytda yetkazilishi kerak – bu oshiqning nozik, hurmatli munosabatini ko‘rsatadi.
Sinfda faoliyat

Ikki guruh: biri «Ko‘zung ne balo» g‘azalidagi so‘z o‘rin almashishlarini (tardi aks) daftarga yozadi, ikkinchisi «Ey sabo» dagi saboga topshiriqlarni (4 ta xabar) sanaydi.

Mashq
1
Tardi aks san’atini o‘z so‘zingiz bilan ta’riflang va bu san’at qaysi g‘azalga asos bo‘lganini ayting.
2
«Meni men istagan» g‘azali qaysi devonga kiritilgan va uning asosiy fikri nima?
3
Sabo nima va uning she’riyatdagi vazifasi qanday?
4
Nima uchun «Ey sabo» g‘azalida yor sadoqatsiz bo‘lsa ham oshiq unga e’tiroz bildirganda yumshoq ohangda gapiradi? Matn mazmuniga tayanib izohlang.
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliYarmi sariq, yarmi yashil?Haftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →