Darslar 16 · 1 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
16
«Boburnoma»dan parchalar
Darslik: 1-qism, 114–148-betlar
Maqsad«Boburnoma»dan berilgan parchaning mazmuni va Bobur uslubining belgilarini tushunish.
Yangi so‘zlar
xotiranoma (memuar) · memoirvoqealar bayoni · narration of eventsvaliahd · heir to the thronemusavvir · painter, miniaturist
Tushuntirish
Darslikdagi parcha 912 (1506–1507)-yil voqealaridan boshlanadi: Bobur Xurosonga yo‘l oladi, Sulton Husayn mirzoning vafot etganini eshitadi va Husayn Boyqaroning o‘g‘illari bilan Murg‘obda uchrashadi. U uchrashuv tartibini, o‘tirish joylarini, o‘g‘illarning kechikishini va bazmlarni kuzatib yozadi; Hirotda yigirma kun sayr qilib, shaharning madrasalari, bog‘lari, shifoxonalarini sanaydi. Qaytishda qor yog‘adi: Bobur yo‘ldoshlari bilan qorni tepib yo‘l ochadi, bo‘ron paytida g‘or tor ko‘ringani uchun ko‘pchilik tashqarida qolganda, Bobur ham g‘orga kirmay, o‘zi qazigan chuqurda qor ostida o‘tiradi; g‘or keng ekani ma’lum bo‘lgach, yaqinidagi yigitlarni ham chaqirib ichkari kiradi. Kobulga yetgach, ukasi va qarindoshlari uyushtirgan isyonni bostirib, ularni o‘ldirmay, Xurosonga jo‘natadi. Bahorda Kobul atrofida 34 xil lolani sanaydi. Parchada Hindistondagi qudratli raqib bilan bo‘lgan katta jang, so‘ng Bobur o‘g‘li Humoyun og‘ir kasal bo‘lganda uning sog‘ayishini so‘rab, o‘zini fido qilgani aytiladi; Humoyun tuzalib, Bobur uni valiahd qilib tayinlaydi. Parcha oxirida kotib Boburning vafoti va sifatlarini qo‘shib yozgan.
Namunalar
Misol: Bobur Hirot sayrida ko‘rgan o‘nlab bog‘, madrasa, maqbara, hammom va shifoxonalarni birma-bir sanab o‘tadi – bu uning kuzatuvchanligi va ma’lumotni aniq yozishga intilishini ko‘rsatadi.
Misol: Bobur isyonchi ukasini va qarindoshlarini o‘ldirmay, «qarindoshchilik» haqini eslab ozod qiladi; shu bilan u kuch va ochiq ko‘ngillikni birga ko‘rsatadi.
Sinfda faoliyat
Parchadan Bobur shaxsiyatining 4 xislatini (kuzatuvchanlik, mardlik, adolat, mehribonlik) topib, har biriga bitta voqeani moslang.
Mashq
1
Parcha qaysi yil voqealaridan boshlanadi va Bobur nima uchun Xurosonga yo‘l oladi?
912 (1506–1507)-yil; Xurosonga jo‘nab, Husayn mirzo o‘g‘illari bilan birlashib, shayboniylar tahdidiga qarshi turmoqchi bo‘ladi.
2
Bobur Hirotda qancha vaqt bo‘lgan va u nimalarni ko‘rgan?
Yigirma kun; madrasa, maqbara, bog‘, shifoxona, hammom va boshqa joylarni.
3
Kobulda Bobur isyonchilarga qanday munosabatda bo‘ladi?
Ularni o‘ldirmaydi, qarindoshlik haqini eslab Xurosonga jo‘natadi.
4
Nima uchun Bobur qor va bo‘ron paytida, g‘or hammaga yetmaydi deb o‘ylanganda, unga kirmay tashqarida qoladi? Bu uning qanday fazilatini ko‘rsatadi?
U boshqalar qiynalayotganda o‘zi issiq joyda o‘tirishni muruvvatga zid deb biladi – bu adolat, hamjihatlik va yetakchilik mas’uliyatini ko‘rsatadi.