☰ Mundarija · Adabiyot

Abdulla Qodiriy

Darslar 24 · 1 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
24

Abdulla Qodiriy: hayoti va ijodi

Darslik: 2-qism, 23–25-betlar
MaqsadAbdulla Qodiriyning hayoti va ijodiy yo‘lini, asosiy asarlarini bilish.
Yangi so‘zlar
roman · novelfelyeton · feuilletonjadid · Jadid (reformist)qatag‘on · repression
Tushuntirish

Darslikka ko‘ra, Abdulla Qodiriy 1894-yil 10-aprelda Toshkentda bog‘bon oilasida tug‘ilgan; u o‘zbek romanchiligining asoschisi hisoblanadi. U musulmon maktabida, rus-tuzem maktabida va Abulqosim shayx madrasasida o‘qigan, Moskvada adabiyot kurslarida bo‘lgan. 1914-yilda Rahbarnisaga uylanib, besh farzand ko‘rgan. Asarlari matbuotda Julqunboy, Kalvak Mahzum, Toshpo‘lat tajang kabi o‘nlab maxfiy imzolar bilan chiqqan. Ijodini 1910-yillar o‘rtasida boshlagan: «To‘y», «Ahvolimiz» kabi she’rlar, «Baxtsiz kuyov» dramasi (1915), «Juvonboz» hikoyasi xurofot va qoloqlikni tanqid qiladi. «Baxtsiz kuyov» Behbudiyning «Padarkush»i ta’sirida yozilgan. 1916-yilgi «Uloqda» hikoyasi bilan realistik o‘zbek hikoyachiligini boshlagan. Hajviy asarlari uchun «felyetonlar qiroli» deb atalgan. «O‘tkan kunlar» romani bo‘limlari avval 1923–1924-yillari «Inqilob» jurnalida bosilgan, 1925–1926-yillari kitob holida chiqqan. Ikkinchi romani – «Mehrobdan chayon» (1928). Qodiriy 1937-yil 31-dekabrda hibsga olinib, 1938-yil 4-oktyabrda qatl etilgan; 1991-yildan keyin uning nomi ulug‘lana boshlagan.

Namunalar
Misol: «Baxtsiz kuyov» dramasi hashamatli to‘y va ortiqcha sarf-xarajatning ko‘ngilsiz oqibatlarini ko‘rsatadi.
Misol: «Mehrobdan chayon»da Anvar va Ra’noning sevgisi xon saroyidagi kirdikorlar fonida tasvirlanadi.
Sinfda faoliyat

Sinf Qodiriy ijodini 3 davrga bo‘ladi: 1910-yillar (she’r, drama, hikoya), 1920-yillar (felyeton, «O‘tkan kunlar»), 1928 («Mehrobdan chayon»). Har davrga 1 asar nomi yoziladi.

Mashq
1
Qodiriy qachon va qayerda tug‘ilgan?
2
Uni nima uchun «felyetonlar qiroli» deyishgan?
3
«Baxtsiz kuyov» qaysi asar ta’sirida yozilgan?
4
Yozuvchining ikki romanini ayting.