☰ Mundarija · Adabiyot

Oripov «Qo‘riqxona»

Darslar 34 · 1 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
34

Oripovning «Qo‘riqxona» she’ri

Darslik: 2-qism, 112–114-betlar
MaqsadAbdulla Oripovning «Qo‘riqxona» she’rini, uning g‘oyasi va timsollarini bilish.
Yangi so‘zlar
qo‘riqxona · nature reservekamyob · rareinsof · fairness, conscienceogohnoma · warning
Tushuntirish

«Qo‘riqxona» she’ri qo‘riqxona haqidagi tasvirdan boshlanadi: kamyob o‘simlik va hayvonlar asraladi, atrofi o‘raladi, ularni sayoq ovchilardan jarima va qamoq bilan himoya qilamiz. Shundan so‘ng shoir asosiy fikrga o‘tadi: dunyoda ko‘p narsa kamyob, ezgu tuyg‘ular ham kamyob bo‘lib qolishi mumkin; shuning uchun ularni ham «qo‘riqxona» qilib asrash kerak. Shoir asrashni chaqiradi: sof qalb, insof, ezgulik, oqibat, hayo, imon, vijdon. Ularning ko‘pi kamyob yoki yo‘qolib borayotgan jonzotlarga (tojdor turna, ayiq, Qor odam kabi) qiyoslanadi. Darslik shoirning maqsadi qo‘riqxona haqida xabar berish emas, insoniy qadriyatlar haqida gapirish ekanini ta’kidlaydi. Imon haqidagi bandga alohida e’tibor beriladi: darslikka ko‘ra, imon barcha insoniy fazilatlarni o‘zida mujassam etadi, imonni asrash – bu dunyo va oxiratni asrash. Yovuz qarashlar va yovuz kimsalar jamiyatni yemiradi; tinch hayot uchun adolat zarur. She’r oxirida dunyo va insonlar qalbi yovuzlikdan zada bo‘lgan «Qo‘riqxona»ga o‘xshatiladi. Darslik she’rni dunyo va inson qalbini yovuzlikdan asrash haqidagi ogohnomaga qiyoslaydi.

Namunalar
Misol: «Ezgulikni asrang» – shoir ezgulikni ham yo‘qolib borayotgan kamyob turga o‘xshatadi; bu tashbeh she’rning markaziy usuli.
Misol: bugun ham bolalar maktab hovlisida tabiatni asrashga o‘rganadi – bu shoir g‘oyasining kichik misoli (o‘zimiz yozgan).
Sinfda faoliyat

Sinf «Mening qo‘riqxonam» ro‘yxatini tuzadi: 5 ta qadriyat (masalan, rostgo‘ylik) va har birini asrash uchun 1 ta aniq ish.

Mashq
1
She’r qaysi tasvir bilan boshlanadi?
2
Shoir qaysi qadriyatlarni asrashga chaqiradi (kamida 4 ta)?
3
She’rning asosiy badiiy usuli qanday?
4
Nima uchun shoir «dunyo va qalblar qo‘riqxona» deydi? Fikringizni asoslang.