☰ Mundarija · Adabiyot

Hamid Olimjon she’riyati

Darslar 27–28 · 2 ta dars · B. To‘xliyev, B. Karimov, K. Usmonova. Adabiyot: o‘rta ta’lim muassasalarining 10-sinfi va o‘rta maxsus, kasb-hunar ta’limi muassasalarining o‘quvchilari uchun darslik-majmua, 1–2-qismlar. 1-nashr. «O‘zbekiston milliy ensiklopediyasi» Davlat ilmiy nashriyoti, Toshkent, 2017
28

«Chimyon esdaliklari»

Darslik: 2-qism, 76–78-betlar
Maqsad«Chimyon esdaliklari» she’rini va uning tahlilini bilish.
Yangi so‘zlar
peyzaj · landscapetashbeh · simile, comparisonziddiyatli tasvir · contrasting depictionilhom · inspiration
Tushuntirish

«Chimyon esdaliklari» – shoirning tog‘ manzarasiga bag‘ishlangan she’ri. Darslikka ko‘ra, shoir tog‘ manzarasini rassomdek chizadi: tog‘ga chiqqan odamga osmon yaqin tuyuladi, bulutlardan turli shakllar paydo bo‘ladi. Yoz jaziramasida ham daralarda qor chiziqlari ko‘rinadi, shu bois bir vaqtning o‘zida yoz ham, qish ham, bahor ham mavjud, shoir «bahor va yoz» peshvoz chiqqanini aytadi. Bahor tog‘dan tog‘ga ko‘chib yuradi, qo‘lida lola piyola – bunday tashbehni hech kim o‘ylamagan. Ko‘llar toshoynaga o‘xshatiladi. Shoir yo‘lda hayotida ko‘rmagan gullarga duch keladi va ularga nom qo‘yishdan ojiz. Manzara ham vahshiy, ham osuda – ziddiyatli. Shoir tabiat oldida beg‘ubor bolaga aylanadi: buloq ustida yotib, suvdan qonib ichadi. Darslik uning tabiat go‘zalligi poymol bo‘lmasligini istashini ta’kidlaydi. «Va san’atga bermasdan ozor» misrasi shu istakni anglatadi: tabiat – tengsiz san’at asari.

Namunalar
Misol: «Qo‘llarida lola piyola» – bahor odamga o‘xshatilgan, lola esa piyolaga; bu tashbeh va jonlantirish birgalikda.
Misol: bir tog‘ yonbag‘rida ham qor, ham gul ko‘rinadi – shu tasvir shoirga bir paytda bir necha faslni ko‘rsatadi.
Sinfda faoliyat

Juftlikda tog‘ manzarasi haqida 4 satrli o‘z she’ringizni yozing (kamida bitta tashbeh bilan) va sinfga o‘qing.

Mashq
1
She’rda tabiatning qaysi fasllari bir vaqtda ko‘rinadi?
2
Shoir ko‘llarni nimaga o‘xshatadi?
3
Nima uchun shoir gullarga nom qo‘ya olmaydi?
4
«San’atga ozor bermaslik» deganda nimani tushunasiz? Izohlang.