9
§ 9. Umumlashtirish va nazorat darslari (2)
Darslik: 34–35-betlar
Maqsad6–8-darslar mavzularini takrorlash: sonlarni turlash, ko‘chirma va o‘zlashtirma gap, «что, чтобы, как» li izohlovchi ergash gaplar.
Yangi so‘zlar
son · числительноеo‘zlashtirma gap · косвенная речьizohlovchi ergash gap · изъяснительная частьbosh gap · главная часть
Tushuntirish
Murakkab sonlarda ikkala qism turlanadi («пятидесяти», «двухсот»), tarkibiy sonlarda har bir so‘z; tarkibiy tartib sonlarda esa faqat oxirgisi. Ko‘chirma gapni o‘zlashtirma gapga aylantirganda darak gap «что», so‘roq gap «ли» yoki so‘roq so‘z, buyruq «чтобы» bilan beriladi va olmoshlar mosiga o‘zgaradi. Izohlovchi ergash gap bosh gapdan vergul bilan ajraladi va «что? о чём?» savoliga javob beradi. Bosh gapdagi fe’l ham muhim: «сказал, знаю, думаю» → «что»; «попросил, хочу, требую» → «чтобы»; «видел, слышал» → «как». Takrorlashda har bir qoidaga bittadan o‘z misolingizni tuzing.
Namunalar
Aralash misol: «Директор сообщил, что на выставку пришло около трёхсот пятидесяти человек». «Что» — izohlovchi; «трёхсот пятидесяти» — ikkala son turlangan.
O‘zlashtirma: «Учитель попросил: “Принесите проекты”» → «Учитель попросил, чтобы мы принесли проекты».
Sinfda faoliyat
«Qoidani top». Kartochkadagi gapga mos qoida (mantiqiy ega, son, o‘zlashtirma gap yoki ergash gap) nomini jamoalar tezlikda aytadi.
Mashq
1
So‘z bilan qaratqich kelishigida yozing: 1 500.
(одной) тысячи пятисот
2
O‘zlashtirma gapga aylantiring: «Он спросил: “Когда начнётся концерт?”»
Он спросил, когда начнётся концерт.
3
Bog‘lovchini qo‘ying: «Я видел, … рабочие строят мост».
как
4
Nima uchun «Мама попросила, что я помог» noto‘g‘ri?
Iltimosdan keyin «чтобы» kerak: «Мама попросила, чтобы я помог».