§ 8. Pul tarixi: ergash gapli qo‘shma gap haqida umumiy tushuncha; izohlovchi ergash gaplar («что, чтобы, как»)
Ergash gapli qo‘shma gapda bitta qism (ergash gap) ikkinchisiga (bosh gapga) bog‘lovchi yoki bog‘lovchi so‘z orqali bog‘lanadi. Izohlovchi ergash gap bosh gapdagi yetishmayotgan bo‘lakni to‘ldiradi va «что? о чём?» savollariga javob beradi: «Учитель сказал, что завтра будет экскурсия». «Что» voqea-faktni, «чтобы» istak, iltimos, zaruratni, «как» idrok etilgan jarayonni bildiradi: «Я видел, как продавец считает деньги». Ergash gap bosh gapdan vergul bilan ajratiladi. Tanga birinchi bo‘lib miloddan avvalgi VII asrda Lidiyada paydo bo‘lgan; Xitoyda qog‘oz pul taxminan ming yil oldin ishlatilgan; O‘zbekistonda so‘m 1994-yilda muomalaga kiritilgan; 1 rubl = 100 kopeyka.
| ittifoq | ma’no | misol |
|---|---|---|
| что | axborot | Друг сказал, что зайдёт. |
| чтобы | istak, iltimos | Тренер потребовал, чтобы все пришли вовремя. |
| как | jarayonni sezish | Мы смотрели, как садится солнце. |
Do‘stingiz bilan sayr haqida rus tilida suhbatlashganda: «Мы договорились, что встретимся у входа». Tushuntiruvchi qism kelishuv mazmunini ochadi.
Rus tilida ish olib boradigan menejerlar, tarjimonlar va ma’murlar kelishuv mazmunini «что» bilan aniq ifodalaydi.
Bugungi bir kelishuvingizni rus tilida «что» bilan bir gapda ayting.
«Qanday so‘z?». Bosh gap beriladi («Я знаю…», «Мама хочет…», «Я видел…»), o‘quvchilar to‘g‘ri bog‘lovchi bilan ergash gap qo‘shadi.