☰ Mundarija · Rus tili

Pul tarixi. Izohlovchi ergash gaplar: «что, чтобы, как»

Darslar 8 · 1 ta dars · O. Ya. Vech, M. Yu. Ivantsova, N. T. Yuldasheva; ilmiy muharrir Ye. A. Xamrayeva. Русский язык как иностранный, 9-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan maktablar uchun darslik). Respublika ta’lim markazi, Toshkent, 2022
8

§ 8. Pul tarixi: ergash gapli qo‘shma gap haqida umumiy tushuncha; izohlovchi ergash gaplar («что, чтобы, как»)

Darslik: 30–33-betlar
MaqsadErgash gapli qo‘shma gap tuzilishini tushunish; izohlovchi ergash gaplarni «что, чтобы, как» bilan tuzish va vergul qo‘yish; pul tarixi haqida gapirish.
Yangi so‘zlar
pul · деньгиtanga · монетаergash gap · придаточное предложениеvalyuta · валюта
Tushuntirish

Ergash gapli qo‘shma gapda bitta qism (ergash gap) ikkinchisiga (bosh gapga) bog‘lovchi yoki bog‘lovchi so‘z orqali bog‘lanadi. Izohlovchi ergash gap bosh gapdagi yetishmayotgan bo‘lakni to‘ldiradi va «что? о чём?» savollariga javob beradi: «Учитель сказал, что завтра будет экскурсия». «Что» voqea-faktni, «чтобы» istak, iltimos, zaruratni, «как» idrok etilgan jarayonni bildiradi: «Я видел, как продавец считает деньги». Ergash gap bosh gapdan vergul bilan ajratiladi. Tanga birinchi bo‘lib miloddan avvalgi VII asrda Lidiyada paydo bo‘lgan; Xitoyda qog‘oz pul taxminan ming yil oldin ishlatilgan; O‘zbekistonda so‘m 1994-yilda muomalaga kiritilgan; 1 rubl = 100 kopeyka.

Namunalar
«Историки установили, что первые монеты появились в Лидии». Bosh gap + «что» li ergash gap, oldida vergul.
«Мама попросила, чтобы я сходил в магазин». «Чтобы» + o‘tgan zamon fe’li: iltimos. «Я слышал, как звенят монеты»: «как» — idrok.
Sinfda faoliyat

«Qanday so‘z?». Bosh gap beriladi («Я знаю…», «Мама хочет…», «Я видел…»), o‘quvchilar to‘g‘ri bog‘lovchi bilan ergash gap qo‘shadi.

Mashq
1
Bog‘lovchini tanlang («что» / «чтобы» / «как»): «Бабушка хочет, … мы приехали».
2
Vergul qo‘ying: «Я знаю что деньги появились очень давно».
3
Ergash gapni tuzing («как»): «Мы наблюдали … самолёт взлетает».
4
Nima uchun «Я хочу, чтобы ты пришёл» gapida fe’l o‘tgan zamonda?