§ 26. N. I. Lobachevskiy — noevklid geometriya asoschisi: maqsad holi va maqsad ifodasi
Maqsad holi «зачем? для чего? с какой целью?» savollariga javob beradi. Sodda gapda: «для», «ради», «в целях» + qaratqich kelishigi; «с целью» + qaratqich kelishigi yoki noaniq shakl: «Он приехал в Казань для работы», «Учёные собрались с целью обсудить результаты». Qo‘shma gapda: «чтобы», «для того чтобы», «с тем чтобы». Agar ikkala qismning egasi bir xil bo‘lsa, ergash gap o‘rniga noaniq shakl ishlatiladi: «Он учился, чтобы стать инженером». Ega har xil bo‘lsa, fe’l o‘tgan zamonda: «Он объяснил, чтобы все поняли». Nikolay Ivanovich Lobachevskiy (1792–1856) — Qozon universiteti rektori, noevklid geometriya asoschisi; uning g‘oyasi Yevklidning parallel to‘g‘ri chiziqlar haqidagi aksiomasini o‘zgartirishga asoslangan (1826).
| ega | shakl | misol |
|---|---|---|
| bir xil | чтобы + infinitiv | Мы вышли пораньше, чтобы успеть. |
| har xil | чтобы + o‘tgan zamon | Мама вышла пораньше, чтобы мы успели. |
Sinfdoshingizga rus tilida qisqa izoh qoldirasiz: «Я записал номер, чтобы не забыть». Maqsad bog‘lovchisi niyatni ochiq ko‘rsatadi.
Rus tilida ariza yozuvchilar, tashkilotchilar va yo‘riqchilar maqsadni «чтобы, для, с целью» bilan aniq bildiradi.
Bugungi bir ishingizning maqsadini rus tilida «чтобы» bilan ayting.
| oddiy gap | qo‘shma gap |
|---|---|
| для, ради, в целях | чтобы, для того чтобы, с тем чтобы |
| ради друзей | чтобы друзья услышали |
«Maqsadni top». Karta: «Он идёт в библиотеку…», o‘quvchilar turli maqsadni «чтобы / для» bilan davom ettiradi.