☰ Mundarija · Rus tili

N. I. Lobachevskiy: maqsad holi va maqsad ifodasi

Darslar 26 · 1 ta dars · O. Ya. Vech, M. Yu. Ivantsova, N. T. Yuldasheva; ilmiy muharrir Ye. A. Xamrayeva. Русский язык как иностранный, 9-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan maktablar uchun darslik). Respublika ta’lim markazi, Toshkent, 2022
26

§ 26. N. I. Lobachevskiy — noevklid geometriya asoschisi: maqsad holi va maqsad ifodasi

Darslik: 87–89-betlar
MaqsadMaqsadni sodda gapda («для, ради, с целью, в целях») va qo‘shma gapda («чтобы, для того чтобы, с тем чтобы») ifodalash; Lobachevskiy haqida gapirish.
Yangi so‘zlar
maqsad · цельgeometriya · геометрияaksioma · аксиомаparallel · параллельный
Tushuntirish

Maqsad holi «зачем? для чего? с какой целью?» savollariga javob beradi. Sodda gapda: «для», «ради», «в целях» + qaratqich kelishigi; «с целью» + qaratqich kelishigi yoki noaniq shakl: «Он приехал в Казань для работы», «Учёные собрались с целью обсудить результаты». Qo‘shma gapda: «чтобы», «для того чтобы», «с тем чтобы». Agar ikkala qismning egasi bir xil bo‘lsa, ergash gap o‘rniga noaniq shakl ishlatiladi: «Он учился, чтобы стать инженером». Ega har xil bo‘lsa, fe’l o‘tgan zamonda: «Он объяснил, чтобы все поняли». Nikolay Ivanovich Lobachevskiy (1792–1856) — Qozon universiteti rektori, noevklid geometriya asoschisi; uning g‘oyasi Yevklidning parallel to‘g‘ri chiziqlar haqidagi aksiomasini o‘zgartirishga asoslangan (1826).

Namunalar
«Лобачевский много лет работал, чтобы доказать свою теорию». Ega bir xil → «чтобы» + noaniq shakl.
«Учитель повторил правило, чтобы все ученики поняли». Ega har xil → «чтобы» + o‘tgan zamon.
Sinfda faoliyat

«Maqsadni top». Karta: «Он идёт в библиотеку…», o‘quvchilar turli maqsadni «чтобы / для» bilan davom ettiradi.

Mashq
1
To‘g‘ri shaklni qo‘ying: «Мы пришли, … (помочь) вам».
2
Ega boshqa: «Мама объяснила, чтобы я (понять) задачу».
3
Sodda gapga aylantiring: «Он приехал, чтобы учиться».
4
Nima uchun «Он учился, чтобы он стал врачом» noto‘g‘ri?