☰ Mundarija · Rus tili

Konstitutsiyalar. Zidlov bog‘lovchilari «а, но, однако»

Darslar 3 · 1 ta dars · O. Ya. Vech, M. Yu. Ivantsova, N. T. Yuldasheva; ilmiy muharrir Ye. A. Xamrayeva. Русский язык как иностранный, 9-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan maktablar uchun darslik). Respublika ta’lim markazi, Toshkent, 2022
3

§ 3. O‘zbekiston va Rossiya konstitutsiyalari: zidlov bog‘lovchili bog‘langan qo‘shma gaplar

Darslik: 13–16-betlar
MaqsadKonstitutsiya nima ekanini aytib berish; zidlov bog‘lovchilari «а, но, однако» ni farqlash va ular oldidan vergul qo‘yish.
Yangi so‘zlar
konstitutsiya · конституцияqonun · законhuquq · правоkafolatlamoq · гарантировать
Tushuntirish

Konstitutsiya — davlatning asosiy qonuni: unda davlat tuzilishi, fuqarolarning huquq va burchlari belgilanadi, boshqa qonunlar unga zid bo‘lmasligi kerak. O‘zbekistonning yangi tahrirdagi Konstitutsiyasi 2023-yil 30-aprelda umumxalq referendumida qabul qilingan; Rossiya Konstitutsiyasi 1993-yil 12-dekabrda umumxalq ovoz berishida qabul qilingan, 2020-yilda unga o‘zgartishlar kiritilgan. Zidlov bog‘lovchilari qarama-qarshilikni bildiradi: «а» qiyoslaydi yoki qarama-qarshi qo‘yadi, «но» va «однако» (= «но») kutilganga zid narsani aytadi. Bu bog‘lovchilar oldidan har doim vergul qo‘yiladi: «Закон один для всех, а права у каждого свои».

Namunalar
«Конституция принята давно, но её нормы действуют и сегодня». «Но» — kutilganga zid fikr.
«Один гражданин живёт в городе, а другой — в селе, однако права у них равные». «А» — taqqoslash, «однако» — zid ma’no.
Sinfda faoliyat

«Ha–lekin». Juftlikda: biri gapning birinchi qismini aytadi, ikkinchisi «а», «но» yoki «однако» bilan davom ettiradi.

Mashq
1
To‘g‘ri bog‘lovchini tanlang («а» / «но»): «Мы хотели пойти в музей, … он был закрыт».
2
Vergul qo‘ying: «Школа даёт знания а семья даёт воспитание».
3
«Но» o‘rniga ma’nodosh bog‘lovchi qo‘ying: «Дождь шёл весь день, но мы пошли гулять».
4
Konstitutsiyaning nima uchun «asosiy qonun» deyilishini tushuntiring.