§ 3. O‘zbekiston va Rossiya konstitutsiyalari: zidlov bog‘lovchili bog‘langan qo‘shma gaplar
Konstitutsiya — davlatning asosiy qonuni: unda davlat tuzilishi, fuqarolarning huquq va burchlari belgilanadi, boshqa qonunlar unga zid bo‘lmasligi kerak. O‘zbekistonning yangi tahrirdagi Konstitutsiyasi 2023-yil 30-aprelda umumxalq referendumida qabul qilingan; Rossiya Konstitutsiyasi 1993-yil 12-dekabrda umumxalq ovoz berishida qabul qilingan, 2020-yilda unga o‘zgartishlar kiritilgan. Zidlov bog‘lovchilari qarama-qarshilikni bildiradi: «а» qiyoslaydi yoki qarama-qarshi qo‘yadi, «но» va «однако» (= «но») kutilganga zid narsani aytadi. Bu bog‘lovchilar oldidan har doim vergul qo‘yiladi: «Закон один для всех, а права у каждого свои».
| ittifoq | ma’no | misol |
|---|---|---|
| а | solishtirish | Он любит чай, а она любит кофе. |
| но | kutilmagan qarama-qarshilik | Было холодно, но мы вышли. |
| однако | qarama-qarshilik (rasmiyroq) | Было поздно, однако никто не ушёл. |
Do‘stingiz ob-havo haqida yozdi: «Утром было прохладно, а днём потеплело». «А» ikki vaqtni qiyoslab, o‘zgarishni ko‘rsatadi. Gapni tushungan o‘quvchi vergulni to‘g‘ri qo‘yadi.
Rus tilidagi matnlarni o‘qiydigan tarjimonlar, o‘qituvchilar va muharrirlar «а, но, однако» orqali ikki fikr o‘rtasidagi farqni ajratadi.
Ikki tanish narsani rus tilida «а» bilan solishtirib, bitta gap ayting.
«Ha–lekin». Juftlikda: biri gapning birinchi qismini aytadi, ikkinchisi «а», «но» yoki «однако» bilan davom ettiradi.