20
§ 20. Alisher Navoiy — o‘zbek adabiy tilining asoschisi: o‘rin holi; o‘rin va ish-harakat tarzi ergash gaplari
Darslik: 64–66-betlar
MaqsadO‘rin holining ifoda vositalarini va o‘rin ergash gaplarini («где, куда, откуда» + «там, туда, оттуда») tuzish; Navoiy haqida gapirish.
Yangi so‘zlar
o‘rin holi · обстоятельство местаyo‘nalish · направлениеasoschi · основоположникadabiy til · литературный язык
Tushuntirish
O‘rin holi «где? куда? откуда?» savollariga javob beradi: «в городе, домой, из школы, рядом с парком, вдали, налево». O‘rin ergash gapi bosh gapga «где, куда, откуда» orqali ulanadi, bosh gapda esa ko‘pincha «там, туда, оттуда» ko‘rsatish so‘zlari bo‘ladi: «Туда, куда указывал путеводитель, мы и пошли», «Мы остановились там, где начинался парк». Ergash gap vergul bilan ajratiladi. Alisher Navoiy (1441–1501) Hirotda tug‘ilgan va umrining ko‘p qismini shu yerda o‘tkazgan, o‘zbek adabiy tilining asoschisi hisoblanadi; «Xamsa» (besh doston) va 1499-yilda yozilgan «Muhokamat ul-lug‘atayn» asarlari muallifi.
Namunalar
«Там, где стоит памятник Навои, всегда много гостей». «Там» — ko‘rsatish so‘zi, «где» — joy.
«Туристы шли туда, откуда доносилась музыка». «Туда» — yo‘nalish, «откуда» — manba.
Sinfda faoliyat
«Xaritada sayohat». Juftlar xaritada marshrut tuzadi: «Мы едем туда, где…», «Мы приехали оттуда, где…».
Mashq
1
Ko‘rsatish so‘zini qo‘ying: «… , где растёт старая чинара, мы отдохнули».
Там
2
«Куда» yoki «где»: «Он пошёл туда, … ведёт дорога».
куда
3
Ikkita gapni birlashtiring: «Мы остановились у реки». «Там начинался лес».
Мы остановились там, где начинался лес.
4
Navoiy qaysi asarida turkiy va fors tillarini taqqoslaydi?
«Muhokamat ul-lug‘atayn» (1499).