§ 20. Alisher Navoiy — o‘zbek adabiy tilining asoschisi: o‘rin holi; o‘rin va ish-harakat tarzi ergash gaplari
O‘rin holi «где? куда? откуда?» savollariga javob beradi: «в городе, домой, из школы, рядом с парком, вдали, налево». O‘rin ergash gapi bosh gapga «где, куда, откуда» orqali ulanadi, bosh gapda esa ko‘pincha «там, туда, оттуда» ko‘rsatish so‘zlari bo‘ladi: «Туда, куда указывал путеводитель, мы и пошли», «Мы остановились там, где начинался парк». Ergash gap vergul bilan ajratiladi. Alisher Navoiy (1441–1501) Hirotda tug‘ilgan va umrining ko‘p qismini shu yerda o‘tkazgan, o‘zbek adabiy tilining asoschisi hisoblanadi; «Xamsa» (besh doston) va 1499-yilda yozilgan «Muhokamat ul-lug‘atayn» asarlari muallifi.
| ko‘rsatish so‘zi | bog‘lovchi so‘z | misol |
|---|---|---|
| там | где | Я сижу там, где светло. |
| туда | куда | Птицы летят туда, куда зовёт тепло. |
| оттуда | откуда | Мы вернулись оттуда, откуда пришли. |
Xonada narsani joyiga qo‘yishda siz rus tilida aytasiz: «Положи ручку туда, откуда взял». Joy bog‘lovchisi va ko‘rsatish so‘zi gapni aniq qiladi.
Rus tilida yo‘l ko‘rsatuvchilar, tarjimonlar va yo‘riqchilar joyni «там, где» kabi juftlar bilan aniq ko‘rsatadi.
Bugun bir narsani qayerdan olib, qayerga qo‘yganingizni rus tilida «откуда... туда» bilan ayting.
«Xaritada sayohat». Juftlar xaritada marshrut tuzadi: «Мы едем туда, где…», «Мы приехали оттуда, где…».