§ 25. Al-Xorazmiy — klassik algebra asoschisi: sabab ifodasi, sabab ergash gaplar
Sabab «почему? отчего?» savollariga javob beradi. Sodda gapda: «из-за» + qaratqich kelishigi (salbiy yoki neytral sabab): «из-за дождя»; «от» + qaratqich kelishigi (his-tuyg‘u, holat): «от радости»; «благодаря» + jo‘nalish kelishigi (ijobiy sabab): «благодаря поддержке тренера»; «в результате» + qaratqich kelishigi: «в результате исследований»; ravishdosh oboroti: «Выучив правило, мы выполнили задание». Qo‘shma gapda: «потому что», «так как», «поскольку», «оттого что», «ввиду того что». Sabab ergash gapi odatda bosh gapdan keyin turadi, vergul bilan ajratiladi. Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy (taxminan 780–850) Xorazmda tug‘ilgan, Bag‘doddagi «Donishmandlik uyi»da ishlagan; uning risolasidagi «al-jabr» so‘zidan «algebra», ismining lotincha shaklidan «algoritm» so‘zi kelib chiqqan.
| old ko‘makchi | kelishik | misol |
|---|---|---|
| из-за | qaratqich | из-за шума |
| от | qaratqich | от смеха |
| благодаря | jo‘nalish | благодаря помощи |
| в результате | qaratqich | в результате опыта |
Maktab e’loniga rus tilida izoh yozayotgan o‘quvchi sababni aniq beradi: «Занятие перенесли из-за ремонта». Sabab ibora xabarni aniq qiladi.
Rus tilida xabar beruvchi jurnalistlar, ma’murlar va tarjimonlar sababni «из-за, благодаря» kabi so‘zlar bilan aniq beradi.
Bugun yuz bergan bir o‘zgarishning sababini rus tilida bitta gapda ayting.
| ittifoq | misol |
|---|---|
| потому что | Мы вернулись, потому что стемнело. |
| так как | Мы вернулись, так как стемнело. |
| поскольку | Поскольку стемнело, мы вернулись. |
«Nima uchun?». Juftlikda biri voqea aytadi, ikkinchisi turli konstruksiya bilan sabab beradi («из-за, благодаря, потому что»).