☰ Mundarija · Rus tili

Al-Xorazmiy: sabab ifodasi va sabab ergash gaplari

Darslar 25 · 1 ta dars · O. Ya. Vech, M. Yu. Ivantsova, N. T. Yuldasheva; ilmiy muharrir Ye. A. Xamrayeva. Русский язык как иностранный, 9-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan maktablar uchun darslik). Respublika ta’lim markazi, Toshkent, 2022
25

§ 25. Al-Xorazmiy — klassik algebra asoschisi: sabab ifodasi, sabab ergash gaplar

Darslik: 83–86-betlar
MaqsadSabab ma’nosini sodda gapda («из-за, от, благодаря, в результате», ravishdosh oboroti) va qo‘shma gapda («потому что, так как, поскольку») ifodalash; Al-Xorazmiy haqida gapirish.
Yangi so‘zlar
sabab · причинаalgebra · алгебраalgoritm · алгоритмrisola · трактат
Tushuntirish

Sabab «почему? отчего?» savollariga javob beradi. Sodda gapda: «из-за» + qaratqich kelishigi (salbiy yoki neytral sabab): «из-за дождя»; «от» + qaratqich kelishigi (his-tuyg‘u, holat): «от радости»; «благодаря» + jo‘nalish kelishigi (ijobiy sabab): «благодаря поддержке тренера»; «в результате» + qaratqich kelishigi: «в результате исследований»; ravishdosh oboroti: «Выучив правило, мы выполнили задание». Qo‘shma gapda: «потому что», «так как», «поскольку», «оттого что», «ввиду того что». Sabab ergash gapi odatda bosh gapdan keyin turadi, vergul bilan ajratiladi. Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy (taxminan 780–850) Xorazmda tug‘ilgan, Bag‘doddagi «Donishmandlik uyi»da ishlagan; uning risolasidagi «al-jabr» so‘zidan «algebra», ismining lotincha shaklidan «algoritm» so‘zi kelib chiqqan.

Namunalar
«Экскурсия отменена из-за дождя» ↔ «Экскурсия отменена, потому что шёл дождь». Sodda gap va qo‘shma gap bir xil ma’no.
«Благодаря таблицам Аль-Хорезми астрономы считали точнее». «Благодаря» + jo‘nalish kelishigi: ijobiy sabab.
Sinfda faoliyat

«Nima uchun?». Juftlikda biri voqea aytadi, ikkinchisi turli konstruksiya bilan sabab beradi («из-за, благодаря, потому что»).

Mashq
1
Sodda gapga aylantiring: «Мы опоздали, потому что был туман».
2
Mos predlogni tanlang («из-за» / «благодаря»): «… поддержке учителя он победил в конкурсе».
3
Qo‘shma gap tuzing («потому что»): «Мы дрожали от холода».
4
Nima uchun «algebra» va «algoritm» so‘zlari Al-Xorazmiy bilan bog‘liq?