ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Al-Xorazmiy: sabab ifodasi va sabab ergash gaplari

Darslar 25 · 1 ta dars · O. Ya. Vech, M. Yu. Ivantsova, N. T. Yuldasheva; ilmiy muharrir Ye. A. Xamrayeva. Русский язык как иностранный, 9-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan maktablar uchun darslik). Respublika ta’lim markazi, Toshkent, 2022
25

§ 25. Al-Xorazmiy — klassik algebra asoschisi: sabab ifodasi, sabab ergash gaplar

Darslik: 83–86-betlar
MaqsadSabab ma’nosini sodda gapda («из-за, от, благодаря, в результате», ravishdosh oboroti) va qo‘shma gapda («потому что, так как, поскольку») ifodalash; Al-Xorazmiy haqida gapirish.
Yangi so‘zlar
sabab · причинаalgebra · алгебраalgoritm · алгоритмrisola · трактат
Tushuntirish

Sabab «почему? отчего?» savollariga javob beradi. Sodda gapda: «из-за» + qaratqich kelishigi (salbiy yoki neytral sabab): «из-за дождя»; «от» + qaratqich kelishigi (his-tuyg‘u, holat): «от радости»; «благодаря» + jo‘nalish kelishigi (ijobiy sabab): «благодаря поддержке тренера»; «в результате» + qaratqich kelishigi: «в результате исследований»; ravishdosh oboroti: «Выучив правило, мы выполнили задание». Qo‘shma gapda: «потому что», «так как», «поскольку», «оттого что», «ввиду того что». Sabab ergash gapi odatda bosh gapdan keyin turadi, vergul bilan ajratiladi. Muhammad ibn Muso al-Xorazmiy (taxminan 780–850) Xorazmda tug‘ilgan, Bag‘doddagi «Donishmandlik uyi»da ishlagan; uning risolasidagi «al-jabr» so‘zidan «algebra», ismining lotincha shaklidan «algoritm» so‘zi kelib chiqqan.

old ko‘makchikelishikmisol
из-заqaratqichиз-за шума
отqaratqichот смеха
благодаряjo‘nalishблагодаря помощи
в результатеqaratqichв результате опыта
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab e’loniga rus tilida izoh yozayotgan o‘quvchi sababni aniq beradi: «Занятие перенесли из-за ремонта». Sabab ibora xabarni aniq qiladi.

Kim ishlatadi

Rus tilida xabar beruvchi jurnalistlar, ma’murlar va tarjimonlar sababni «из-за, благодаря» kabi so‘zlar bilan aniq beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun yuz bergan bir o‘zgarishning sababini rus tilida bitta gapda ayting.

Namunalar
ittifoqmisol
потому чтоМы вернулись, потому что стемнело.
так какМы вернулись, так как стемнело.
посколькуПоскольку стемнело, мы вернулись.
«Экскурсия отменена из-за дождя» ↔ «Экскурсия отменена, потому что шёл дождь». Sodda gap va qo‘shma gap bir xil ma’no.
«Благодаря таблицам Аль-Хорезми астрономы считали точнее». «Благодаря» + jo‘nalish kelishigi: ijobiy sabab.
Sinfda faoliyat

«Nima uchun?». Juftlikda biri voqea aytadi, ikkinchisi turli konstruksiya bilan sabab beradi («из-за, благодаря, потому что»).

Mashq
1
Sodda gapga aylantiring: «Мы опоздали, потому что был туман».
2
Mos predlogni tanlang («из-за» / «благодаря»): «… поддержке учителя он победил в конкурсе».
3
Qo‘shma gap tuzing («потому что»): «Мы дрожали от холода».
4
Nima uchun «algebra» va «algoritm» so‘zlari Al-Xorazmiy bilan bog‘liq?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahordan oldingi qarorHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →