Maqsad Buyruq mayli shakllarini (ty/siz, ko‘plik, birgalikdagi harakat, 3-shaxs) yasash; ularni iltimos, maslahat, taqiqda ishlatish.
Yangi so‘zlar
buyruq mayli · повелительное наклонение iltimos · просьба taqiq · запрет ixtirochi · изобретатель
Tushuntirish
Buyruq mayli buyruq, iltimos, maslahat, taqiq bildiradi. 2-shaxs shakli hozirgi/oddiy kelasi zamon 3-shaxs ko‘plik asosidan yasaladi: asos unli bilan tugasa — «-й» («читают → читай»); undosh bilan tugab, urg‘u oxirda yoki undoshlar yig‘indisi bo‘lsa — «-и» («говорят → говори», «помнят → помни»); urg‘u asosda va bitta undosh bo‘lsa — «-ь» («встанут → встань»). Ko‘plik va hurmat uchun «-те» qo‘shiladi: «читайте, говорите, встаньте». Birgalikdagi harakat: «давайте проверим», «пойдёмте»; 3-shaxs: «пусть каждый попробует». Taqiq odatda tugallanmagan turdagi («несовершенный вид») fe’l bilan: «Не открывай!». Istisnolar: «есть → ешь», «пить → пей», «дать → дай».
Namunalar
«Юный изобретатель получает совет»: «Собери модель из бумаги, проверь её и запиши результат. Не включай приборы без взрослых!»
Ko‘plik va hurmat: «Расскажите о вашем проекте». Birgalikdagi: «Давайте обсудим идею». Uchinchi shaxs: «Пусть изобретатель покажет модель».
Sinfda faoliyat
«Ixtirochiga topshiriq». Bir o‘quvchi «ixtirochi» rolida, boshqasi unga buyruq beradi: «Нарисуй…», «Принеси…» (xavfsiz, maktab buyumlari bilan).
Mashq
1 2-shaxs buyruq shaklini yasang: «читать, писать, говорить, встать».
Javob читай; пиши; говори; встань
2 Ko‘plik shaklida yozing: «Принеси бумагу», «Помоги другу».
Javob Принесите бумагу. Помогите другу.
3 Taqiq tuzing («не» + tugallanmagan tur): «открывать окно, трогать провода».
Javob Не открывай окно! Не трогай провода!
4 Nima uchun «Не открой» emas, «Не открывай» deyiladi?
Javob Taqiqda odatda tugallanmagan turdagi fe’l ishlatiladi: «открывай».