ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Yosh ixtirochilar: buyruq mayli

Darslar 15 · 1 ta dars · O. Ya. Vech, M. Yu. Ivantsova, N. T. Yuldasheva; ilmiy muharrir Ye. A. Xamrayeva. Русский язык как иностранный, 9-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan maktablar uchun darslik). Respublika ta’lim markazi, Toshkent, 2022
15

§ 15. Yosh ixtirochilar: buyruq mayli

Darslik: 52–54-betlar
MaqsadBuyruq mayli shakllarini (ty/siz, ko‘plik, birgalikdagi harakat, 3-shaxs) yasash; ularni iltimos, maslahat, taqiqda ishlatish.
Yangi so‘zlar
buyruq mayli · повелительное наклонениеiltimos · просьбаtaqiq · запретixtirochi · изобретатель
Tushuntirish

Buyruq mayli buyruq, iltimos, maslahat, taqiq bildiradi. 2-shaxs shakli hozirgi/oddiy kelasi zamon 3-shaxs ko‘plik asosidan yasaladi: asos unli bilan tugasa — «-й» («читают → читай»); undosh bilan tugab, urg‘u oxirda yoki undoshlar yig‘indisi bo‘lsa — «-и» («говорят → говори», «помнят → помни»); urg‘u asosda va bitta undosh bo‘lsa — «-ь» («встанут → встань»). Ko‘plik va hurmat uchun «-те» qo‘shiladi: «читайте, говорите, встаньте». Birgalikdagi harakat: «давайте проверим», «пойдёмте»; 3-shaxs: «пусть каждый попробует». Taqiq odatda tugallanmagan turdagi («несовершенный вид») fe’l bilan: «Не открывай!». Istisnolar: «есть → ешь», «пить → пей», «дать → дай».

infinitiv3-shaxs ko‘plikbirlikko‘plik / hurmat
рисоватьрисуютрисуйрисуйте
смотретьсмотрятсмотрисмотрите
резатьрежутрежьрежьте
ответитьответятответьответьте
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Rus tili darsida ustoz tez gapirganda siz yumshoq iltimos qilasiz: «Говорите медленнее, пожалуйста». Buyruq shakli «пожалуйста» bilan xushmuomala eshitiladi.

Kim ishlatadi

Rus tilida ko‘rsatma beradigan yo‘riqchilar, o‘qituvchilar va xizmat xodimlari buyruq shaklini iltimos va maslahat uchun ishlatadi.

Bugun sinab ko‘ring

Rus tilida ikki xushmuomala iltimos ayting: biri birovga, biri o‘zingizga.

Namunalar
«Юный изобретатель получает совет»: «Собери модель из бумаги, проверь её и запиши результат. Не включай приборы без взрослых!»
Ko‘plik va hurmat: «Расскажите о вашем проекте». Birgalikdagi: «Давайте обсудим идею». Uchinchi shaxs: «Пусть изобретатель покажет модель».
Sinfda faoliyat

«Ixtirochiga topshiriq». Bir o‘quvchi «ixtirochi» rolida, boshqasi unga buyruq beradi: «Нарисуй…», «Принеси…» (xavfsiz, maktab buyumlari bilan).

Mashq
1
2-shaxs buyruq shaklini yasang: «читать, писать, говорить, встать».
2
Ko‘plik shaklida yozing: «Принеси бумагу», «Помоги другу».
3
Taqiq tuzing («не» + tugallanmagan tur): «открывать окно, трогать провода».
4
Nima uchun «Не открой» emas, «Не открывай» deyiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliSifat tekshiruvi va xavfsizlik yorlig‘iHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →