ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Tabiat va inson: sonlarning turlanishi; gradatsiya

Darslar 6 · 1 ta dars · O. Ya. Vech, M. Yu. Ivantsova, N. T. Yuldasheva; ilmiy muharrir Ye. A. Xamrayeva. Русский язык как иностранный, 9-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan maktablar uchun darslik). Respublika ta’lim markazi, Toshkent, 2022
6

§ 6. Tabiat va inson: murakkab va tarkibiy sanoq sonlarning turlanishi; gradatsiya

Darslik: 22–25-betlar
MaqsadMurakkab va tarkibiy sanoq sonlarni kelishiklarda to‘g‘ri turlash; gradatsiya (kuchayish yoki susayish) nutq usulini tanish.
Yangi so‘zlar
son · числительноеturlanish · склонениеgradatsiya · градацияtarkibiy son · составное числительное
Tushuntirish

Murakkab sonlarda («пятьдесят, шестьдесят, двести, пятьсот») ikkala qism turlanadi: «пятьдесят — пятидесяти — пятьюдесятью — о пятидесяти», «двести — двухсот — двумстам — двумястами». «Сорок, девяносто, сто» faqat ikki shaklga ega: «сорок — сорока», «девяносто — девяноста», «сто — ста». Tarkibiy sonlarda barcha so‘zlar turlanadi: «о двадцати пяти учениках», «с тремястами сорока книгами». Tarkibiy tartib sonlarda faqat oxirgi so‘z turlanadi: «в две тысячи двадцать пятом году». Gradatsiya — mazmuni asta-sekin kuchayuvchi yoki susayuvchi so‘zlar qatori: «Ветер усилился, окреп, превратился в ураган».

80800
Boshвосемьдесятвосемьсот
Qar.восьмидесятивосьмисот
Jo‘n.восьмидесятивосьмистам
Vos.восемьюдесятьювосемьюстами
O‘rinо восьмидесятио восьмистах
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Avtobus bekatidagi jadvalda masofa yozilgan; rus tilida gaplashadigan yo‘lovchiga siz so‘z bilan aytasiz: «до двухсот пятидесяти метров». Sonni to‘g‘ri kelishikda aytsangiz, uni tushunadi.

Kim ishlatadi

Kassirlar, hisobchilar va dispetcherlar rus tilida sonlarni so‘z bilan va to‘g‘ri kelishikda ayta oladi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun uchrashgan bitta katta sonni (uy raqami yoki sana) rus tilida so‘z bilan ayting.

Namunalar
«Мы прошли около восьмидесяти километров». «Восемьдесят» — murakkab son, qaratqich kelishigi: «восьмидесяти» (ikkala qism o‘zgargan).
«Мы работали с двумястами добровольцами» («двести» — ijro kelishigi: «двумястами»). Gradatsiya: «Огонь горел, тлел, угасал» — susayuvchi.
Sinfda faoliyat

«Sonni turla». Karta bo‘yicha o‘quvchi son aytadi, sinfdan biri so‘ralgan kelishikda shaklni topadi.

Mashq
1
Qaratqich kelishigida yozing: 50, 300, 90.
2
Ijro kelishigida yozing: 25 (sonli ibora «с … учениками»), 500.
3
Yilni so‘z bilan yozing: «Университет основан в (1920) году».
4
Qaysi qator gradatsiya: «стол, стул, шкаф» yoki «тихо, громче, оглушительно»? Nima uchun?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBirinchi 10 ta belanchakHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →