☰ Mundarija · Rus tili

Dunyoni o‘zgartirgan olimlar: «который», «тот, который»

Darslar 11 · 1 ta dars · O. Ya. Vech, M. Yu. Ivantsova, N. T. Yuldasheva; ilmiy muharrir Ye. A. Xamrayeva. Русский язык как иностранный, 9-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan maktablar uchun darslik). Respublika ta’lim markazi, Toshkent, 2022
11

§ 11. Dunyoni o‘zgartirgan olimlar: «который» bog‘lovchi so‘zli ergash gap; «то, которое; тот, который»; fe’ldan yasalgan otlar

Darslik: 39–41-betlar
Maqsad«Который» bog‘lovchi so‘zli aniqlovchi ergash gaplarni tuzish; «тот, который», «то, которое» konstruksiyalarini va fe’ldan yasalgan otlarni ishlatish.
Yangi so‘zlar
aniqlovchi · определениеfe’ldan yasalgan ot · отглагольное существительноеqo‘shimcha · суффиксolim · учёный
Tushuntirish

«Который» sifat kabi turlanadi: jinsi va soni bosh gapdagi otga moslashadi, kelishigi esa ergash gapdagi vazifasiga qarab belgilanadi: «Учёная, которая открыла радий, получила две Нобелевские премии»; «Учёный, о котором мы говорим, жил в Париже». Ergash gap aniqlanayotgan otdan keyin turadi va vergul bilan ajratiladi. Bosh gapda aniqlanayotgan ot oldidan ko‘rsatish olmoshi kelishi mumkin: «Это то открытие, которое изменило медицину», «Это тот учёный, который…»; ot bo‘lmasa «тот, кто…», «то, что…» ishlatiladi. Fe’ldan yasalgan otlar: «открыть — открытие, исследовать — исследование, наблюдать — наблюдение». Mariya Sklodovskaya-Kyuri 1867-yilda Varshavada tug‘ilgan, 1898-yilda poloniy va radiyni kashf etgan; fizika (1903) va kimyo (1911) bo‘yicha Nobel mukofotini olgan.

Namunalar
«Книга, которую я прочитал, рассказывает об открытии радия». «Книга» — ayol jinsi, birlik → «которую» (tushum kelishigi, to‘ldiruvchi).
«Приборы, с помощью которых проводили опыты, были очень простыми». «Приборы» — ko‘plik → «которых» (qaratqich kelishigi, «с помощью» dan keyin).
Sinfda faoliyat

«Aniqla va bog‘la». Ikki kartochka: ot va aniqlovchi ma’lumot. Juftlik ularni «который» li bitta gapga birlashtiradi.

Mashq
1
Ikki gapni birlashtiring: «Это учёный». «Он открыл новый закон».
2
«Который» ni to‘g‘ri shaklga qo‘ying: «Лаборатория, в … работала Кюри, находилась в Париже».
3
Fe’ldan ot yasang: «изобрести, измерить, развивать».
4
Nima uchun «Учёный, о котором я читал, жил давно» gapida «который» so‘zi «котором» shaklida?