ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

Dunyoni o‘zgartirgan olimlar: «который», «тот, который»

Darslar 11 · 1 ta dars · O. Ya. Vech, M. Yu. Ivantsova, N. T. Yuldasheva; ilmiy muharrir Ye. A. Xamrayeva. Русский язык как иностранный, 9-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan maktablar uchun darslik). Respublika ta’lim markazi, Toshkent, 2022
11

§ 11. Dunyoni o‘zgartirgan olimlar: «который» bog‘lovchi so‘zli ergash gap; «то, которое; тот, который»; fe’ldan yasalgan otlar

Darslik: 39–41-betlar
Maqsad«Который» bog‘lovchi so‘zli aniqlovchi ergash gaplarni tuzish; «тот, который», «то, которое» konstruksiyalarini va fe’ldan yasalgan otlarni ishlatish.
Yangi so‘zlar
aniqlovchi · определениеfe’ldan yasalgan ot · отглагольное существительноеqo‘shimcha · суффиксolim · учёный
Tushuntirish

«Который» sifat kabi turlanadi: jinsi va soni bosh gapdagi otga moslashadi, kelishigi esa ergash gapdagi vazifasiga qarab belgilanadi: «Учёная, которая открыла радий, получила две Нобелевские премии»; «Учёный, о котором мы говорим, жил в Париже». Ergash gap aniqlanayotgan otdan keyin turadi va vergul bilan ajratiladi. Bosh gapda aniqlanayotgan ot oldidan ko‘rsatish olmoshi kelishi mumkin: «Это то открытие, которое изменило медицину», «Это тот учёный, который…»; ot bo‘lmasa «тот, кто…», «то, что…» ishlatiladi. Fe’ldan yasalgan otlar: «открыть — открытие, исследовать — исследование, наблюдать — наблюдение». Mariya Sklodovskaya-Kyuri 1867-yilda Varshavada tug‘ilgan, 1898-yilda poloniy va radiyni kashf etgan; fizika (1903) va kimyo (1911) bo‘yicha Nobel mukofotini olgan.

asosiy gapdagi otmisol«который» kelishigi
река (ж. р., ед. ч.)Река, которая течёт у города…bosh
мост (м. р., ед. ч.)Мост, через который мы шли…tushum
окна (мн. ч.)Окна, из которых виден парк…qaratqich
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab e’lonida rus tilida yoziladi: «Ученики, которые участвуют в конкурсе, собираются в актовом зале». «Который» ishtirokchilarni aniq ajratadi, e’lon esa bitta gap bo‘lib qoladi.

Kim ishlatadi

Rus tilida matn yozuvchi muharrirlar, tarjimonlar va yo‘riqchilar ikki fikrni «который» yordamida bitta gapga birlashtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Biror tanish joyni «который» bilan bitta gapda rus tilida tasvirlang.

Namunalar
fe’ldan yasalgan otlar
fe’lot
решитьрешение
создатьсоздание
объяснитьобъяснение
«Книга, которую я прочитал, рассказывает об открытии радия». «Книга» — ayol jinsi, birlik → «которую» (tushum kelishigi, to‘ldiruvchi).
«Приборы, с помощью которых проводили опыты, были очень простыми». «Приборы» — ko‘plik → «которых» (qaratqich kelishigi, «с помощью» dan keyin).
Sinfda faoliyat

«Aniqla va bog‘la». Ikki kartochka: ot va aniqlovchi ma’lumot. Juftlik ularni «который» li bitta gapga birlashtiradi.

Mashq
1
Ikki gapni birlashtiring: «Это учёный». «Он открыл новый закон».
2
«Который» ni to‘g‘ri shaklga qo‘ying: «Лаборатория, в … работала Кюри, находилась в Париже».
3
Fe’ldan ot yasang: «изобрести, измерить, развивать».
4
Nima uchun «Учёный, о котором я читал, жил давно» gapida «который» so‘zi «котором» shaklida?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliRang sinoviHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →