§ 11. Dunyoni o‘zgartirgan olimlar: «который» bog‘lovchi so‘zli ergash gap; «то, которое; тот, который»; fe’ldan yasalgan otlar
«Который» sifat kabi turlanadi: jinsi va soni bosh gapdagi otga moslashadi, kelishigi esa ergash gapdagi vazifasiga qarab belgilanadi: «Учёная, которая открыла радий, получила две Нобелевские премии»; «Учёный, о котором мы говорим, жил в Париже». Ergash gap aniqlanayotgan otdan keyin turadi va vergul bilan ajratiladi. Bosh gapda aniqlanayotgan ot oldidan ko‘rsatish olmoshi kelishi mumkin: «Это то открытие, которое изменило медицину», «Это тот учёный, который…»; ot bo‘lmasa «тот, кто…», «то, что…» ishlatiladi. Fe’ldan yasalgan otlar: «открыть — открытие, исследовать — исследование, наблюдать — наблюдение». Mariya Sklodovskaya-Kyuri 1867-yilda Varshavada tug‘ilgan, 1898-yilda poloniy va radiyni kashf etgan; fizika (1903) va kimyo (1911) bo‘yicha Nobel mukofotini olgan.
| asosiy gapdagi ot | misol | «который» kelishigi |
|---|---|---|
| река (ж. р., ед. ч.) | Река, которая течёт у города… | bosh |
| мост (м. р., ед. ч.) | Мост, через который мы шли… | tushum |
| окна (мн. ч.) | Окна, из которых виден парк… | qaratqich |
Maktab e’lonida rus tilida yoziladi: «Ученики, которые участвуют в конкурсе, собираются в актовом зале». «Который» ishtirokchilarni aniq ajratadi, e’lon esa bitta gap bo‘lib qoladi.
Rus tilida matn yozuvchi muharrirlar, tarjimonlar va yo‘riqchilar ikki fikrni «который» yordamida bitta gapga birlashtiradi.
Biror tanish joyni «который» bilan bitta gapda rus tilida tasvirlang.
| fe’l | ot |
|---|---|
| решить | решение |
| создать | создание |
| объяснить | объяснение |
«Aniqla va bog‘la». Ikki kartochka: ot va aniqlovchi ma’lumot. Juftlik ularni «который» li bitta gapga birlashtiradi.