4
§ 4. Bolaning ta’lim olish va qobiliyatini ro‘yobga chiqarish huquqi: «или; то…, то…» va boshqa bog‘lovchili qo‘shma gaplar
Darslik: 17–19-betlar
MaqsadAyiruv bog‘lovchilari «или, либо, то…, то…» li qo‘shma gaplarni tuzish; bolaning ta’lim olish huquqi haqida gapirish.
Yangi so‘zlar
ta’lim · образованиеqobiliyat · способностьhuquq · правоmajburiyat · обязанность
Tushuntirish
Ayiruv bog‘lovchilari «или, либо» gapda voqealar navbatma-navbat yoki biri ikkinchisini inkor qilishini bildiradi: «Ты пойдёшь в театр или останешься дома?» «То…, то…» takrorlanuvchi bog‘lovchi bo‘lib, voqealarning almashinishini ko‘rsatadi: «То шёл дождь, то светило солнце». Qo‘shma gapning qismlari orasida vergul qo‘yiladi; «или» oldidan vergul uyushiq bo‘laklarda qo‘yilmaydi, qo‘shma gapda esa qo‘yiladi. Bola huquqlari to‘g‘risidagi BMT Konvensiyasi 1989-yil 20-noyabrda qabul qilingan; unda har bir bolaning ta’lim olish huquqi belgilangan. Huquq bilan birga majburiyat ham bor: o‘qish va qobiliyatni rivojlantirish.
Namunalar
«Летом мы поедем в лагерь, или родители возьмут нас на море». Ikki mustaqil qism (egalari har xil), «или» oldidan vergul.
«То ученик решал задачи, то читал учебник, то писал сочинение». «То» har bir qismdan oldin takrorlanadi, qismlar vergul bilan ajratiladi.
Sinfda faoliyat
«Almashinuv». O‘quvchilar «То…, то…» yordamida bir kun tartibini aytadi: «То играем, то отдыхаем…».
Mashq
1
Vergul qo‘ying: «Мы пойдём в музей или у нас будет урок в парке».
Мы пойдём в музей, или у нас будет урок в парке.
2
«То…, то…» bilan to‘ldiring: «… лил дождь, … выглядывало солнце».
То лил дождь, то выглядывало солнце.
3
Uyushiq bo‘laklarda vergul kerakmi? «Ты изучаешь английский или русский язык».
Yo‘q: «английский или русский» — yagona «или» bilan bog‘langan uyushiq bo‘laklar.
4
Nima uchun ta’lim huquq va burchdir?
Chunki davlat o‘qish imkonini beradi, o‘quvchi esa o‘qishi va qobiliyatini rivojlantirishi kerak.