§ 14. Dunyoni o‘zgartirgan olimlar. Sergey Pavlovich Korolyov: o‘zgaruvchi bog‘lovchi so‘zlar «какой, чей»
Sergey Pavlovich Korolyov (1907–1966) — sovet raketa-kosmik texnikasining bosh konstruktori. Uning rahbarligida 1957-yil 4-oktabrda dunyodagi birinchi sun’iy yo‘ldosh uchirilgan, 1961-yil 12-aprelda esa Yuriy Gagarin «Vostok» kemasida koinotga uchgan. «Который» predmetni aniq ajratadi: «Инженер, который руководил работой, был строг». «Какой» qiyoslash kiritadi va odatda bosh gapdagi «такой» bilan keladi: «Он сделал такое открытие, какого раньше не было». «Чей» egalikni bildiradi va turlanadi («чей, чья, чьё, чьи»): «Учёный, чьи идеи изменили науку, жил в Калуге» — K. E. Siolkovskiy haqida (1857–1935).
| so‘z | vazifasi | misol |
|---|---|---|
| который | aniq narsani ajratadi | Это ученик, который победил. |
| какой | solishtiradi (+ такой) | Это такой ответ, какого ждали. |
| чей | egalik | Это писатель, чей роман читают. |
Sinfda kimdir narsa topadi va kimniki ekanini so‘raydi; siz rus tilida aytasiz: «Я знаю, чей это зонт». «Чей» egalikni aniq so‘raydi.
Rus tilida ishlaydigan yo‘qolgan narsalar stoli xodimlari, o‘qituvchilar va tarjimonlar «чей» va «какой» ni ajratib so‘raydi.
Atrofingizdagi bir narsa haqida rus tilida «чей это...?» deb savol bering.
«Qaysi so‘z?». O‘qituvchi gap boshini aytadi («Мы читали о человеке, … мечты…»), o‘quvchilar «который / какой / чей» dan birini tanlaydi.