☰ Mundarija · Rus tili

S. P. Korolyov: o‘zgaruvchi bog‘lovchi so‘zlar «какой, чей»

Darslar 14 · 1 ta dars · O. Ya. Vech, M. Yu. Ivantsova, N. T. Yuldasheva; ilmiy muharrir Ye. A. Xamrayeva. Русский язык как иностранный, 9-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan maktablar uchun darslik). Respublika ta’lim markazi, Toshkent, 2022
14

§ 14. Dunyoni o‘zgartirgan olimlar. Sergey Pavlovich Korolyov: o‘zgaruvchi bog‘lovchi so‘zlar «какой, чей»

Darslik: 49–51-betlar
Maqsad«Какой» va «чей» bog‘lovchi so‘zli aniqlovchi ergash gaplarni «который» dan farqlash va tuzish; S. P. Korolyov haqida gapirish.
Yangi so‘zlar
egalik · принадлежностьqiyoslash · сравнениеkonstruktor · конструкторraketa · ракета
Tushuntirish

Sergey Pavlovich Korolyov (1907–1966) — sovet raketa-kosmik texnikasining bosh konstruktori. Uning rahbarligida 1957-yil 4-oktabrda dunyodagi birinchi sun’iy yo‘ldosh uchirilgan, 1961-yil 12-aprelda esa Yuriy Gagarin «Vostok» kemasida koinotga uchgan. «Который» predmetni aniq ajratadi: «Инженер, который руководил работой, был строг». «Какой» qiyoslash kiritadi va odatda bosh gapdagi «такой» bilan keladi: «Он сделал такое открытие, какого раньше не было». «Чей» egalikni bildiradi va turlanadi («чей, чья, чьё, чьи»): «Учёный, чьи идеи изменили науку, жил в Калуге» — K. E. Siolkovskiy haqida (1857–1935).

Namunalar
«Это такая ракета, какую наша школа раньше не видела». «Какую» — «такая» bilan, qiyoslash; tushum kelishigi.
«Королёв — инженер, чьи расчёты помогли запустить спутник». «Чьи» — ko‘plik: «расчёты» ga mos; egalik.
Sinfda faoliyat

«Qaysi so‘z?». O‘qituvchi gap boshini aytadi («Мы читали о человеке, … мечты…»), o‘quvchilar «который / какой / чей» dan birini tanlaydi.

Mashq
1
«Чей» ning shaklini qo‘ying: «Конструктор, … идеи изменили науку, получил награду».
2
To‘ldiring: «Он совершил такой полёт, … раньше не было».
3
Birlashtiring («чей»): «Это инженер». «Его проект победил».
4
«Который» va «какой» farqi nimada?