Rossiya Federatsiyasi: «и, да, тоже, также» bog‘lovchili qo‘shma gap
Darslar 2 · 1 ta dars · O. Ya. Vech, M. Yu. Ivantsova, N. T. Yuldasheva; ilmiy muharrir Ye. A. Xamrayeva. Русский язык как иностранный, 9-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan maktablar uchun darslik). Respublika ta’lim markazi, Toshkent, 2022
2
§ 2. Davlat. Mamlakat. Rossiya Federatsiyasi: «и, да, тоже, также» bog‘lovchili bog‘langan qo‘shma gaplar
Darslik: 9–12-betlar
MaqsadBiriktiruv bog‘lovchili qo‘shma gaplarni tuzish, ulardagi vergul qoidasini bilish; Rossiyaning davlat tuzilishi haqida qisqa ma’lumot.
Yangi so‘zlar
federatsiya · федерацияaholi · населениеviloyat · областьparlament · парламент
Tushuntirish
Qo‘shma gap ikki yoki undan ortiq sodda gapdan iborat, ularning har birida o‘z grammatik asosi bo‘ladi. Teng bog‘lovchi «и, да (= и), тоже, также» gaplarni ketma-ketlik yoki bir vaqtlilik ma’nosida bog‘laydi: «Москва — столица России, и Санкт-Петербург — её культурный центр». Bog‘lovchidan oldin vergul qo‘yiladi. Agar gaplarning umumiy ikkinchi darajali bo‘lagi bo‘lsa («В России…» kabi) yoki ular umumiy kirish so‘zga ega bo‘lsa, vergul qo‘yilmaydi: «Летом в Москве тепло и идут дожди». Rossiya — federativ davlat: unda respublikalar, o‘lkalar, viloyatlar va boshqa subyektlar bor, qonun chiqaruvchi organ — Federal Majlis (Federatsiya Kengashi va Davlat Dumasi).
Namunalar
«Байкал находится в Сибири, и это самое глубокое озеро на Земле». Ikki gap «и» bilan bog‘langan, oldida vergul bor.
Umumiy bo‘lak: «Зимой в Якутии стоят сильные морозы и дует холодный ветер». «Зимой в Якутии» ikkala qismga tegishli, shuning uchun vergul yo‘q.
Sinfda faoliyat
«Ikkita gapni bog‘la». Kartochkalardagi sodda gaplarni «и / также / тоже» bilan juftlab, qo‘shma gap tuzing va tinish belgisini qo‘ying.
Mashq
1
Vergul qo‘ying: «Россия — федерация и в её составе есть республики».
Россия — федерация, и в её составе есть республики.
2
Vergul kerakmi? «Весной в степи цветут тюльпаны и поют жаворонки».
Yo‘q: «Весной в степи» — umumiy bo‘lak.
3
Ikki gapni «также» bilan bog‘lang: «Санкт-Петербург стоит на Неве». «В нём много музеев».
Санкт-Петербург стоит на Неве, также в нём много музеев.
4
Nima uchun ikkinchi gapda umumiy bo‘lak bo‘lsa, vergul qo‘yilmaydi?
Chunki ikki qism umumiy bo‘lak bilan bog‘langan va bir butun gap kabi o‘qiladi.