☰ Mundarija · Rus tili

Abu Ali ibn Sino: payt ifodasi, kasr sonlar

Darslar 23 · 1 ta dars · O. Ya. Vech, M. Yu. Ivantsova, N. T. Yuldasheva; ilmiy muharrir Ye. A. Xamrayeva. Русский язык как иностранный, 9-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan maktablar uchun darslik). Respublika ta’lim markazi, Toshkent, 2022
23

§ 23. Abu Ali ibn Sino — zamonaviy tibbiyot asoschisi: payt ifodasi «в эпоху, во времена»; kasr sonlar

Darslik: 75–77-betlar
MaqsadPayt holini «в эпоху, во времена, в период, в годы, в течение» konstruksiyalari bilan ifodalash; kasr sonlarni o‘qish va turlash; Ibn Sino haqida gapirish.
Yangi so‘zlar
payt holi · обстоятельство времениkasr son · дробное числительноеsurat · числительmaxraj · знаменатель
Tushuntirish

Payt holi «когда? как долго? с какого времени?» savollariga javob beradi. «В эпоху», «во времена», «в период», «в годы» birikmalaridan keyin qaratqich kelishigi keladi: «в эпоху Возрождения, во времена Ибн Сины, в годы учёбы»; «в течение» ham qaratqich kelishigini talab qiladi: «в течение года». Kasr sonlarda surat sanoq son (ayol jinsida: «одна, две»), maxraj esa tartib son: surat 1 bo‘lsa, maxraj bosh kelishik birlikda («1/5 — одна пятая»), 2 va undan ortiq bo‘lsa, qaratqich kelishigi ko‘plikda turadi («3/4 — три четвёртых», «5/8 — пять восьмых»); ½ — «одна вторая» yoki «половина». Kasr sonlarning ikkala qismi turlanadi: «о трёх четвёртых», «с двумя третьими». Abu Ali ibn Sino (taxminan 980–1037) Buxoro yaqinida tug‘ilgan; uning «Tib qonunlari» (Al-Qonun fit-tibb) asari Yevropa universitetlarida asrlar davomida o‘qitilgan.

Namunalar
«Во времена Ибн Сины врачи изучали труды древних». «Во времена» + qaratqich kelishigi: «Ибн Сины».
«Мы прошли три четвёртых пути». Kasr: 3/4 = «три четвёртых». «Он учился в течение пяти лет» — «в течение» + qaratqich kelishigi
Sinfda faoliyat

«Soat va kasr». Doskada 1/2, 1/4, 3/4 va soat vaqtlari; o‘quvchilar o‘qiydi: «три четверти часа».

Mashq
1
Kasrlarni so‘z bilan yozing: 1/2, 2/3, 3/8, 7/10.
2
Kerakli shaklni qo‘ying: «в эпоху (Возрождение)», «во времена (Улугбек)».
3
Qaratqich kelishigida yozing: «пять восьмых», «три четвёртых».
4
Nima uchun «в течение года» deyiladi, «в течение год» emas?