§ 32. Zamonaviy texnologiyalar inson hayotida: bog‘lovchisiz qo‘shma gap, harakatlar ketma-ketligi
Bog‘lovchisiz qo‘shma gapda sodda gaplar bog‘lovchisiz, ohang va ma’no orqali bog‘lanadi. Vergul (yoki nuqtali vergul) bir vaqtli yoki ketma-ket voqealarni sanashda qo‘yiladi: «Зазвонил будильник, засветился экран». Ikki nuqta ikkinchi qism birinchisini izohlasa, sababini ko‘rsatsa yoki to‘ldirsa qo‘yiladi: «Телефон не включился: сел аккумулятор». Tire zidlik, tez almashinuv, shart yoki payt, natija va qiyoslashda qo‘yiladi: «Нажмёшь кнопку — загорится экран», «Вошёл в приложение — увидел сообщение». Tinish belgisini tanlashdan oldin ikkinchi qism birinchisiga nisbatan qanday ma’no berishini aniqlang.
| belgi | ma’no | misol |
|---|---|---|
| vergul | sanash, ketma-ketlik | Зажёгся свет, заиграла музыка. |
| ikki nuqta | sabab, izoh | Он не пришёл: заболел. |
| tire | shart, natija, tez almashinish | Повернёшь ключ — откроется дверь. |
Rus tilida gaplashadigan do‘stingiz xabar yozadi: «Дверь закрыта: библиотека не работает». Ikki nuqta ikkinchi qism birinchisini tushuntirishini ko‘rsatadi.
Rus tilida xabar yozuvchi muharrirlar, jurnalistlar va ma’murlar ikki nuqta va tireni ma’noga qarab tanlaydi.
Bir qisqa xabarni rus tilida yozib, ikkinchi qism birinchisini tushuntirsa, ikki nuqta qo‘ying.
«Qaysi belgi?». O‘qituvchi uchta belgi kartasini ko‘rsatadi; o‘quvchilar gap o‘qiydi, sinf tinish belgisini tanlaydi.