32
§ 32. Zamonaviy texnologiyalar inson hayotida: bog‘lovchisiz qo‘shma gap, harakatlar ketma-ketligi
Darslik: 105–108-betlar
MaqsadBog‘lovchisiz qo‘shma gapda vergul, ikki nuqta va tire qo‘yishni farqlash; zamonaviy texnologiyalar haqida kichik matn yozish.
Yangi so‘zlar
bog‘lovchisiz qo‘shma gap · бессоюзное сложное предложениеikki nuqta · двоеточиеtire · тиреqurilma · устройство
Tushuntirish
Bog‘lovchisiz qo‘shma gapda sodda gaplar bog‘lovchisiz, ohang va ma’no orqali bog‘lanadi. Vergul (yoki nuqtali vergul) bir vaqtli yoki ketma-ket voqealarni sanashda qo‘yiladi: «Зазвонил будильник, засветился экран». Ikki nuqta ikkinchi qism birinchisini izohlasa, sababini ko‘rsatsa yoki to‘ldirsa qo‘yiladi: «Телефон не включился: сел аккумулятор». Tire zidlik, tez almashinuv, shart yoki payt, natija va qiyoslashda qo‘yiladi: «Нажмёшь кнопку — загорится экран», «Вошёл в приложение — увидел сообщение». Tinish belgisini tanlashdan oldin ikkinchi qism birinchisiga nisbatan qanday ma’no berishini aniqlang.
Namunalar
Vergul: «Заработал принтер, замигала лампочка, вышел первый лист».
Ikki nuqta: «Навигатор замолчал: пропал сигнал». Tire: «Включишь свет — дом проснётся».
Sinfda faoliyat
«Qaysi belgi?». O‘qituvchi uchta belgi kartasini ko‘rsatadi; o‘quvchilar gap o‘qiydi, sinf tinish belgisini tanlaydi.
Mashq
1
Tinish belgisini qo‘ying: «Экран погас сел аккумулятор».
Экран погас: сел аккумулятор.
2
Tinish belgisini qo‘ying (shart): «Нажмёшь на значок откроется приложение».
Нажмёшь на значок — откроется приложение.
3
Tinish belgisini qo‘ying (sanash): «Загорелся экран зазвучала музыка».
Загорелся экран, зазвучала музыка.
4
Nima uchun «Я понял: ошибка в пароле» gapida ikki nuqta kerak?
Chunki ikkinchi qism «понял» fe’lining mazmunini ochib beradi (to‘ldiradi).