§ 10. Dunyoni o‘zgartirgan kashfiyotlar: «где, куда, откуда» bog‘lovchi so‘zlar
«Где» — joy (qayerda?), «куда» — yo‘nalish (qayerga?), «откуда» — manba (qayerdan?). Bu so‘zlar o‘zgarmaydi va ergash gapni bosh gapga bog‘laydi; ular ayni paytda ergash gapda holat vazifasini bajaradi. Izohlovchi gapda: «Я знаю, где находится лаборатория». Aniqlovchi gapda ular joy bildiruvchi otga tayanadi: «Это город, где работал учёный», «Вот страна, куда он мечтал поехать», «Это архив, откуда взяты документы». Ergash gap vergul bilan ajratiladi. Kashfiyotlar: Gutenberg bosmaxonasi (taxminan 1450-yil, Mayns), Flemingning penitsillini (1928-yil, London), Bellning telefoni (1876-yil, AQSH).
| so‘z | savol | misol |
|---|---|---|
| где | где? | Я знаю, где лежит мой ключ. |
| куда | qayerga? | Скажи, куда положить сумку. |
| откуда | qayerdan? | Мы узнали, откуда дует ветер. |
Maktab ko‘rgazmasiga kelgan rus tilida gaplashadigan mehmon zalda «Не знаю, куда идти дальше» deydi. Siz «куда» yo‘nalishni so‘rayotganini tushunib, eshikni ko‘rsatasiz.
Rus tilida gaplashadigan sayohat yo‘riqchilari, bekat xodimlari va yo‘l ko‘rsatuvchilar «где, куда, откуда» so‘zlarini farqlab ishlatadi.
Bir joyni rus tilida «куда» yoki «откуда» bilan so‘raydigan bitta savol tuzib, ovoz chiqarib ayting.
| fe’l turi | so‘z | misol |
|---|---|---|
| joy, holat | где | находиться, стоять, лежать |
| harakat | куда / откуда | идти, ехать, лететь |
«Qayerda–qayerga–qayerdan?». O‘qituvchi bosh gap aytadi («Я не знаю…», «Покажи…», «Скажи…»), o‘quvchilar to‘g‘ri so‘z bilan davom ettiradi.