10
§ 10. Dunyoni o‘zgartirgan kashfiyotlar: «где, куда, откуда» bog‘lovchi so‘zlar
Darslik: 36–38-betlar
MaqsadO‘zgarmas bog‘lovchi so‘zlar «где, куда, откуда» bilan ergash gaplarni farqlab tuzish; kashfiyotlar haqida gapirish.
Yangi so‘zlar
kashfiyot · открытиеixtiro · изобретениеbog‘lovchi so‘z · союзное словоyo‘nalish · направление
Tushuntirish
«Где» — joy (qayerda?), «куда» — yo‘nalish (qayerga?), «откуда» — manba (qayerdan?). Bu so‘zlar o‘zgarmaydi va ergash gapni bosh gapga bog‘laydi; ular ayni paytda ergash gapda holat vazifasini bajaradi. Izohlovchi gapda: «Я знаю, где находится лаборатория». Aniqlovchi gapda ular joy bildiruvchi otga tayanadi: «Это город, где работал учёный», «Вот страна, куда он мечтал поехать», «Это архив, откуда взяты документы». Ergash gap vergul bilan ajratiladi. Kashfiyotlar: Gutenberg bosmaxonasi (taxminan 1450-yil, Mayns), Flemingning penitsillini (1928-yil, London), Bellning telefoni (1876-yil, AQSH).
Namunalar
«Историки выяснили, где находилась первая мастерская». Joy → «где». «Покажите, куда поставить прибор» — yo‘nalish → «куда».
«Это лаборатория, откуда пришло известие об открытии». Manba → «откуда». Bosh gapdagi «лаборатория» ni aniqlaydi.
Sinfda faoliyat
«Qayerda–qayerga–qayerdan?». O‘qituvchi bosh gap aytadi («Я не знаю…», «Покажи…», «Скажи…»), o‘quvchilar to‘g‘ri so‘z bilan davom ettiradi.
Mashq
1
To‘g‘ri so‘zni tanlang: «Скажите, … вы приехали». («где» / «куда» / «откуда»)
откуда
2
Tanlang: «Мы узнали, … идёт этот поезд».
куда
3
Ikkita gapni birlashtiring: «Это город». «В нём родился учёный».
Это город, где родился учёный.
4
Nima uchun «Я знаю, куда он живёт» noto‘g‘ri?
«Живёт» joy bildiradi, yo‘nalish emas: «Я знаю, где он живёт».