12
§ 12. Ulug‘bek va uning rasadxonasi: «который» li ergash gaplar va aniqlovchi so‘zlar (davomi)
Darslik: 42–45-betlar
MaqsadPredlogli «который» («в котором, с которым, у которого») li ergash gaplarni to‘g‘ri tuzish; Ulug‘bek va Samarqand rasadxonasi haqida gapirish.
Yangi so‘zlar
rasadxona · обсерваторияyulduzlar katalogi · звёздный каталогhukmdor · правительkuzatish · наблюдение
Tushuntirish
Mirzo Ulug‘bek (1394–1449) — Amir Temurning nabirasi, Movarounnahr hukmdori va buyuk astronom. Samarqandda u 1420-yillarda rasadxona qurdirgan; unda yulduzlar jadvali tuzilgan, unda 1018 ga yaqin yulduz berilgan. «Который» predlog bilan kelganda predlog «который» dan oldin turadi va butun ibora aniqlanayotgan otdan keyin qo‘yiladi: «Обсерватория, в которой работал Улугбек, находилась в Самарканде». «Тот, кто…», «то, что…» konstruksiyalari bosh gapda ko‘rsatish so‘zini talab qiladi: «Он сделал то, что не удавалось другим».
Namunalar
«Астроном, с которым работал Улугбек, составил таблицы». «С которым» — ijro kelishigi, predlog bilan, «астроном» (erkak) ga mos.
«Человек, у которого есть цель, добьётся успеха». «У которого» — qaratqich kelishigi: «у кого?».
Sinfda faoliyat
«Qaysi shaklni qo‘yaman?». Karta: «Это город, ... (в который / в котором) работал учёный». Guruhlar tez va to‘g‘ri javob berishga harakat qiladi.
Mashq
1
To‘g‘ri shaklni qo‘ying: «Обсерватория, … работал Улугбек, была большой» («в котором» / «в которой»).
в которой
2
Birlashtiring: «Это таблица». «По ней можно найти положение звёзд».
Это таблица, по которой можно найти положение звёзд.
3
«Он сделал …, что не удавалось другим» — mos olmoshni qo‘ying.
то
4
Ulug‘bek rasadxonasining ahamiyati nimada?
Unda kuzatuvlar asosida aniq yulduzlar jadvali tuzilgan va u o‘z davrining eng yirik ilmiy markazlaridan biri bo‘lgan.