§ 29. Internet — XXI asrning asosiy aloqa vositasi: shart ifodasi (sodda va ergash gapli qo‘shma gap)
Shart «при каком условии? в каком случае?» savollariga javob beradi. Real shartni «если» (yoki «когда») bildiradi, fe’l odatda aniqlik maylida: «Если есть интернет, мы можем позвонить родным». Real bo‘lmagan shart «если бы» + o‘tgan zamon shakli bilan beriladi, bosh gapda esa «бы» bo‘ladi: «Если бы у меня был планшет, я бы учился онлайн». Sodda gapda shart predlogli otlar bilan ifodalanadi: «при наличии связи» (o‘rin-payt kelishigi), «в случае отсутствия связи» (qaratqich kelishigi), «без интернета» (qaratqich kelishigi). Ergash gap vergul bilan ajratiladi. Tarix: elektron pochta 1971-yilda paydo bo‘lgan, Butunjahon o‘rgimchak to‘ri (World Wide Web) esa 1989–1991-yillarda Tim Berners-Li tomonidan yaratilgan.
| shart | fe’l | misol |
|---|---|---|
| real | если + indikativ | Если пойдёт снег, мы наденем шапки. |
| nomumkin | если бы + o‘tgan zamon, … бы | Если бы пошёл снег, мы надели бы шапки. |
Rus tilida gaplashadigan do‘stingizga shart bilan javob berasiz: «Если быстро закончу задание, помогу тебе». Shart gap rejani noaniq emas, ochiq beradi.
Rus tilida kelishuv tuzuvchilar, yo‘riqchilar va maslahatchilar shartlarni «если, при, без» bilan aniq ko‘rsatadi.
Ertangi bir rejangizni rus tilida «если» bilan aytib ko‘ring.
| oddiy gap | qo‘shma gap |
|---|---|
| без воды | если нет воды |
| при ясной погоде | если погода ясная |
«Agar…». Zanjir o‘yini: bir o‘quvchi «Если бы у меня был…» deydi, keyingi «я бы…» bilan tugatadi.