☰ Mundarija · Rus tili

Internet — XXI asr aloqa vositasi: shart ifodasi

Darslar 29 · 1 ta dars · O. Ya. Vech, M. Yu. Ivantsova, N. T. Yuldasheva; ilmiy muharrir Ye. A. Xamrayeva. Русский язык как иностранный, 9-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan maktablar uchun darslik). Respublika ta’lim markazi, Toshkent, 2022
29

§ 29. Internet — XXI asrning asosiy aloqa vositasi: shart ifodasi (sodda va ergash gapli qo‘shma gap)

Darslik: 96–98-betlar
MaqsadShartni sodda gapda («при, в случае, без») va qo‘shma gapda («если, когда, если бы») ifodalash; internetning aloqadagi o‘rni haqida gapirish.
Yangi so‘zlar
shart · условиеshart ergash gapi · придаточное условияtarmoq · сетьaloqa · связь
Tushuntirish

Shart «при каком условии? в каком случае?» savollariga javob beradi. Real shartni «если» (yoki «когда») bildiradi, fe’l odatda aniqlik maylida: «Если есть интернет, мы можем позвонить родным». Real bo‘lmagan shart «если бы» + o‘tgan zamon shakli bilan beriladi, bosh gapda esa «бы» bo‘ladi: «Если бы у меня был планшет, я бы учился онлайн». Sodda gapda shart predlogli otlar bilan ifodalanadi: «при наличии связи» (o‘rin-payt kelishigi), «в случае отсутствия связи» (qaratqich kelishigi), «без интернета» (qaratqich kelishigi). Ergash gap vergul bilan ajratiladi. Tarix: elektron pochta 1971-yilda paydo bo‘lgan, Butunjahon o‘rgimchak to‘ri (World Wide Web) esa 1989–1991-yillarda Tim Berners-Li tomonidan yaratilgan.

Namunalar
Real shart: «Если в доме есть связь, ученик может смотреть онлайн-урок». Fe’l — hozirgi zamon.
Real bo‘lmagan shart: «Если бы сеть работала лучше, видео не зависало бы». «Если бы» + o‘tgan zamon, «бы» bosh gapda.
Sinfda faoliyat

«Agar…». Zanjir o‘yini: bir o‘quvchi «Если бы у меня был…» deydi, keyingi «я бы…» bilan tugatadi.

Mashq
1
Sodda gapga aylantiring: «Если нет связи, звоните по телефону».
2
To‘ldiring (real bo‘lmagan shart): «Если бы я (знать) ответ, я бы (сказать) его».
3
Vergul qo‘ying: «Если ты хочешь учиться онлайн подключись к сети».
4
Nima uchun «Если бы» li gapda bosh gapda ham «бы» kerak?