§ 7. Badiiy matn bilan ishlash: A. S. Grin «Зелёная лампа»; ko‘chirma gapni o‘zlashtirma gapga aylantirish
Grin hikoyasida London ko‘chasida och yosh yigit Jon Iv hushidan ketadi, boy Stilton esa uni «hazil» uchun tanlaydi. U Ivga har oy pul berishni va’da qiladi, buning evaziga har kech soat beshdan yarim tungacha derazada yashil abajurli chiroq yonib turishi kerak; o‘z ismini aytmaydi. Ko‘chirma gap (so‘zlovchi so‘zlari) o‘zlashtirma gapga aylanganda tinish belgilari va olmoshlar o‘zgaradi: darak gap «что» bilan, so‘roq gap «ли» yoki so‘roq so‘z bilan, buyruq «чтобы» + o‘tgan zamon fe’li bilan beriladi. Masalan: «Тренер сказал: “У нас новая форма”» → «Тренер сказал, что у них новая форма». «Гость спросил меня: “Вы меня помните?”» → «Гость спросил меня, помню ли я его».
| tur | to‘g‘ri nutq | ko‘chirma |
|---|---|---|
| darak | Лена сказала: «Я устала». | Лена сказала, что она устала. |
| so‘roq | Отец спросил: «Ты готов?» | Отец спросил, готов ли я. |
| buyruq | Тренер сказал: «Бегите быстрее». | Тренер сказал, чтобы мы бежали быстрее. |
Dars paytida rus tilida gaplashadigan sinfdoshingiz kechikib kelishini aytdi. Siz ustozga uning gapini aynan emas, mazmunan yetkazasiz: «Он сказал, что скоро придёт». Ustoz nima aytilganini darrov tushunadi.
Rus tilidagi ma’lumotlarni yetkazuvchi tarjimonlar, ma’murlar va kotiblar birovning gapini mazmunan qayta aytadi.
Bugun eshitgan bir gapni rus tilida «сказал, что...» bilan aytib bering.
«Eshitgan gap». Bir o‘quvchi ko‘chirma gap aytadi, ikkinchisi uni o‘zlashtirma gap shaklida «u shunday dedi…» deb takrorlaydi.