A. Grin «Yashil chiroq»: ko‘chirma gapni o‘zlashtirma gapga aylantirish
Darslar 7 · 1 ta dars · O. Ya. Vech, M. Yu. Ivantsova, N. T. Yuldasheva; ilmiy muharrir Ye. A. Xamrayeva. Русский язык как иностранный, 9-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan maktablar uchun darslik). Respublika ta’lim markazi, Toshkent, 2022
7
§ 7. Badiiy matn bilan ishlash: A. S. Grin «Зелёная лампа»; ko‘chirma gapni o‘zlashtirma gapga aylantirish
Darslik: 26–29-betlar
MaqsadAleksandr Grinning «Зелёная лампа» hikoyasi mazmunini qisqa aytib berish; ko‘chirma gapni to‘g‘ri o‘zlashtirma gapga aylantirish.
Yangi so‘zlar
ko‘chirma gap · прямая речьo‘zlashtirma gap · косвенная речьkelishuv · сделкаfarovonlik · благоденствие
Tushuntirish
Grin hikoyasida London ko‘chasida och yosh yigit Jon Iv hushidan ketadi, boy Stilton esa uni «hazil» uchun tanlaydi. U Ivga har oy pul berishni va’da qiladi, buning evaziga har kech soat beshdan yarim tungacha derazada yashil abajurli chiroq yonib turishi kerak; o‘z ismini aytmaydi. Ko‘chirma gap (so‘zlovchi so‘zlari) o‘zlashtirma gapga aylanganda tinish belgilari va olmoshlar o‘zgaradi: darak gap «что» bilan, so‘roq gap «ли» yoki so‘roq so‘z bilan, buyruq «чтобы» + o‘tgan zamon fe’li bilan beriladi. Masalan: «Тренер сказал: “У нас новая форма”» → «Тренер сказал, что у них новая форма». «Гость спросил меня: “Вы меня помните?”» → «Гость спросил меня, помню ли я его».
Namunalar
Darak: «Мама сказала: “Завтра я вернусь поздно”» → «Мама сказала, что завтра она вернётся поздно». «Я» → «она», qo‘shtirnoq yo‘q.
So‘roq va buyruq: «Врач спросил: “Вы принимали лекарство?”» → «Врач спросил, принимал ли я лекарство». «Врач сказал: “Отдохните”» → «Врач сказал, чтобы я отдохнул».
Sinfda faoliyat
«Eshitgan gap». Bir o‘quvchi ko‘chirma gap aytadi, ikkinchisi uni o‘zlashtirma gap shaklida «u shunday dedi…» deb takrorlaydi.