ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Rus tili

A. Grin «Yashil chiroq»: ko‘chirma gapni o‘zlashtirma gapga aylantirish

Darslar 7 · 1 ta dars · O. Ya. Vech, M. Yu. Ivantsova, N. T. Yuldasheva; ilmiy muharrir Ye. A. Xamrayeva. Русский язык как иностранный, 9-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan maktablar uchun darslik). Respublika ta’lim markazi, Toshkent, 2022
7

§ 7. Badiiy matn bilan ishlash: A. S. Grin «Зелёная лампа»; ko‘chirma gapni o‘zlashtirma gapga aylantirish

Darslik: 26–29-betlar
MaqsadAleksandr Grinning «Зелёная лампа» hikoyasi mazmunini qisqa aytib berish; ko‘chirma gapni to‘g‘ri o‘zlashtirma gapga aylantirish.
Yangi so‘zlar
ko‘chirma gap · прямая речьo‘zlashtirma gap · косвенная речьkelishuv · сделкаfarovonlik · благоденствие
Tushuntirish

Grin hikoyasida London ko‘chasida och yosh yigit Jon Iv hushidan ketadi, boy Stilton esa uni «hazil» uchun tanlaydi. U Ivga har oy pul berishni va’da qiladi, buning evaziga har kech soat beshdan yarim tungacha derazada yashil abajurli chiroq yonib turishi kerak; o‘z ismini aytmaydi. Ko‘chirma gap (so‘zlovchi so‘zlari) o‘zlashtirma gapga aylanganda tinish belgilari va olmoshlar o‘zgaradi: darak gap «что» bilan, so‘roq gap «ли» yoki so‘roq so‘z bilan, buyruq «чтобы» + o‘tgan zamon fe’li bilan beriladi. Masalan: «Тренер сказал: “У нас новая форма”» → «Тренер сказал, что у них новая форма». «Гость спросил меня: “Вы меня помните?”» → «Гость спросил меня, помню ли я его».

turto‘g‘ri nutqko‘chirma
darakЛена сказала: «Я устала».Лена сказала, что она устала.
so‘roqОтец спросил: «Ты готов?»Отец спросил, готов ли я.
buyruqТренер сказал: «Бегите быстрее».Тренер сказал, чтобы мы бежали быстрее.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Dars paytida rus tilida gaplashadigan sinfdoshingiz kechikib kelishini aytdi. Siz ustozga uning gapini aynan emas, mazmunan yetkazasiz: «Он сказал, что скоро придёт». Ustoz nima aytilganini darrov tushunadi.

Kim ishlatadi

Rus tilidagi ma’lumotlarni yetkazuvchi tarjimonlar, ma’murlar va kotiblar birovning gapini mazmunan qayta aytadi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugun eshitgan bir gapni rus tilida «сказал, что...» bilan aytib bering.

Namunalar
Darak: «Мама сказала: “Завтра я вернусь поздно”» → «Мама сказала, что завтра она вернётся поздно». «Я» → «она», qo‘shtirnoq yo‘q.
So‘roq va buyruq: «Врач спросил: “Вы принимали лекарство?”» → «Врач спросил, принимал ли я лекарство». «Врач сказал: “Отдохните”» → «Врач сказал, чтобы я отдохнул».
Sinfda faoliyat

«Eshitgan gap». Bir o‘quvchi ko‘chirma gap aytadi, ikkinchisi uni o‘zlashtirma gap shaklida «u shunday dedi…» deb takrorlaydi.

Mashq
1
O‘zlashtirma gapga aylantiring: «Сестра сказала: “Я купила билеты”».
2
O‘zlashtirma gapga aylantiring: «Брат спросил сестру: “Ты видела мой блокнот?”»
3
O‘zlashtirma gapga aylantiring: «Учитель сказал ученикам: “Откройте тетради”».
4
Grin hikoyasida Stilton nima uchun Ivga chiroq shartini qo‘yadi, deb o‘ylaysiz?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBirinchi partiya tekshiruviHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →