☰ Mundarija · Rus tili

N. I. Pirogov: payt ergash gapli qo‘shma gaplar

Darslar 24 · 1 ta dars · O. Ya. Vech, M. Yu. Ivantsova, N. T. Yuldasheva; ilmiy muharrir Ye. A. Xamrayeva. Русский язык как иностранный, 9-sinf (o‘zbek va boshqa tillarda ta’lim beriladigan maktablar uchun darslik). Respublika ta’lim markazi, Toshkent, 2022
24

§ 24. N. I. Pirogov — harbiy-dala tibbiyoti asoschisi: payt ergash gapli qo‘shma gaplar

Darslik: 78–82-betlar
MaqsadPayt ergash gaplarini turli bog‘lovchilar bilan («когда, пока, в то время как, после того как, прежде чем, как только») tuzish; bir vaqtlilik va ketma-ketlikni farqlash.
Yangi so‘zlar
payt ergash gapi · придаточное времениbir vaqtlilik · одновременностьketma-ketlik · последовательностьjarroh · хирург
Tushuntirish

Payt ergash gapi «когда? с каких пор? до каких пор? как долго?» savollariga javob beradi. Bir vaqtlilikni «когда, пока, в то время как» bildiradi (ikkala fe’l odatda to‘liqsiz shaklda): «Пока шла операция, ассистент подавал инструменты». Ketma-ketlik uchun «после того как» (oldin ergash gap), «прежде чем, перед тем как, до того как» (keyin ergash gap), «как только» (darrov), «с тех пор как» (boshlang‘ich nuqta) ishlatiladi: «Прежде чем начать опыт, надо проверить приборы». Ergash gap vergul bilan ajratiladi. Nikolay Ivanovich Pirogov (1810–1881) — rus jarrohi va anatomi, harbiy-dala jarrohligi asoschisi; u dala sharoitida efir narkozidan birinchilardan bo‘lib foydalangan (1847) va gips bog‘lamini qo‘llagan.

Namunalar
«Когда врач осматривал больного, медсестра готовила лекарство». Ikkala fe’l tugallanmagan turda — to‘liq bir vaqtlilik.
«После того как хирург вымыл руки, он начал операцию». Ketma-ketlik: oldin «вымыл», keyin «начал». «Как только» = darhol.
Sinfda faoliyat

«Oldin–keyin». Kartochkada ikki voqea; o‘quvchi «после того как» yoki «прежде чем» bilan gap tuzadi.

Mashq
1
Bog‘lovchini tanlang («пока» / «после того как»): «… он вымыл руки, он надел перчатки».
2
«Прежде чем» bilan qayta yozing: «Сначала проверьте приборы, потом начинайте опыт».
3
Vergul qo‘ying: «Как только дождь кончился мы вышли на улицу».
4
«Пока» va «после того как» farqi nimada?