§ 24. N. I. Pirogov — harbiy-dala tibbiyoti asoschisi: payt ergash gapli qo‘shma gaplar
Payt ergash gapi «когда? с каких пор? до каких пор? как долго?» savollariga javob beradi. Bir vaqtlilikni «когда, пока, в то время как» bildiradi (ikkala fe’l odatda to‘liqsiz shaklda): «Пока шла операция, ассистент подавал инструменты». Ketma-ketlik uchun «после того как» (oldin ergash gap), «прежде чем, перед тем как, до того как» (keyin ergash gap), «как только» (darrov), «с тех пор как» (boshlang‘ich nuqta) ishlatiladi: «Прежде чем начать опыт, надо проверить приборы». Ergash gap vergul bilan ajratiladi. Nikolay Ivanovich Pirogov (1810–1881) — rus jarrohi va anatomi, harbiy-dala jarrohligi asoschisi; u dala sharoitida efir narkozidan birinchilardan bo‘lib foydalangan (1847) va gips bog‘lamini qo‘llagan.
| ittifoq | ma’no | misol |
|---|---|---|
| пока | bir vaqtlilik | Пока варился суп, я делал уроки. |
| в то время как | bir vaqtlilik | Я читал, в то время как брат рисовал. |
| после того как | ketma-ketlik | После того как стих ветер, мы вышли. |
| как только | darhol | Как только зазвонил звонок, все встали. |
| прежде чем | oldin | Прежде чем идти, проверь карманы. |
Maktab qo‘ng‘irog‘i oldidan sinfdoshingiz rus tilida aytadi: «Как только прозвенит звонок, мы начнём». Vaqt bog‘lovchisi ketma-ketlikni aniq beradi.
Rus tilida reja tuzuvchilar, tashkilotchilar va yo‘riqchilar voqealar tartibini vaqt bog‘lovchilari bilan beradi.
Bugungi ikki voqea tartibini rus tilida «как только» yoki «после того как» bilan ayting.
«Oldin–keyin». Kartochkada ikki voqea; o‘quvchi «после того как» yoki «прежде чем» bilan gap tuzadi.