ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo

Po‘lat. 3-amaliy ish

Darslar 39–40 · 2 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 9-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2019
40

3-amaliy ish: «Metallar» mavzusi bo‘yicha tajribaviy masalalar

Darslik: 194-bet
Maqsad«Metallar» mavzusi bo‘yicha tajribaviy masalalarni (moddalarni aniqlash, olish usullarini tanlash) o‘qituvchi nazoratida yechish va hisobot yozish.
Yangi so‘zlar
aniqlash · identificationolish usuli · method of preparationreaksiya tenglamasi · reaction equationhisobot · report
Tushuntirish

3-amaliy ishda metallar mavzusi bo‘yicha uch xil masala yechiladi. Birinchi turi: raqamlangan to‘rtta probirkadagi NaOH, CaCO₃, Al₂(SO₄)₃ va FeCl₃ ni aniqlash. Reja: CaCO₃ — suvda erimaydigan oq kukun; FeCl₃ — sarg‘ish-qo‘ng‘ir eritma; qolgan ikkitasi (NaOH va Al₂(SO₄)₃) ni fenolftalein (NaOH pushti-qizil) yoki bir-biriga qo‘shib ajratamiz: Al₂(SO₄)₃ + 6NaOH → 2Al(OH)₃↓ + 3Na₂SO₄, mo‘l NaOH da cho‘kma eriydi. Tasdiq: FeCl₃ + 3NaOH → Fe(OH)₃↓ + 3NaCl (qo‘ng‘ir cho‘kma). Ikkinchi turi: suvda eriydigan mis tuzidan CuO olish, masalan CuSO₄ + 2NaOH → Cu(OH)₂↓ + Na₂SO₄, so‘ng Cu(OH)₂ → CuO + H₂O (qizdirilganda). Uchinchi turi: ZnCl₂ ni bir necha usulda olish: Zn + 2HCl → ZnCl₂ + H₂↑; ZnO + 2HCl → ZnCl₂ + H₂O; Zn(OH)₂ + 2HCl → ZnCl₂ + 2H₂O; ZnCO₃ + 2HCl → ZnCl₂ + H₂O + CO₂↑; Zn + CuCl₂ → ZnCl₂ + Cu. Har bir tajriba oldin rejalashtiriladi, o‘qituvchi ruxsatidan keyin himoya ko‘zoynagi va qo‘lqopda, kam miqdordagi reaktivlar bilan bajariladi; qizdirishda probirka og‘zini o‘zingizdan va boshqalardan chetga qarating; kislota yoki ishqor tegsa, ko‘p suv bilan yuving va o‘qituvchiga ayting. Hisobotda har bir tajriba uchun reja, kuzatish, tenglama va xulosa bo‘ladi.

!Xavfsizlik
Tajriba avval rejalashtiriladi va faqat o‘qituvchi ruxsati bilan, ko‘zoynak va qo‘lqopda, oz reagent bilan bajariladi; qizdirganda probirka og‘zini o‘zingizdan va boshqalardan chetga qarating; kislota yoki ishqor tegsa, ko‘p suv bilan yuving.
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Laboratoriya texnigining hisoboti shunday yozilishi kerakki, boshqa odam o‘qib, aynan o‘sha sinovni takrorlay olsin. Bu retsept kabi: nima, qancha, qanday tartibda qilingani va nima ko‘rilgani aniq yozilgan bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Tahlil laboratoriyalari xodimlari natijalarni takrorlanadigan qilib yozadi, sifat inspektorlari sinov bayonnomalarini tekshiradi, olimlar tajriba tavsifini maqolada beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Poyabzal bog‘ichini bog‘lash yoki oddiy bir ishni qadamma-qadam yozing va do‘stingizdan faqat yozganingiz bo‘yicha qilib ko‘rishni so‘rang. Qaerida adashdi?

Namunalar
Al2(SO4)3 + 3BaCl2→2AlCl3 + 3BaSO4↓
Reja: Al₂(SO₄)₃ ni BaCl₂ bilan ham tasdiqlash mumkin: Ba²⁺ + SO₄²⁻ → BaSO₄↓ (oq cho‘kma, kislotada erimaydi).
Cu(OH)2t°→CuO + H2O
ko‘k cho‘kma qora kukunga aylanadi
Cu(OH)₂ → CuO + H₂O: 98 g Cu(OH)₂ dan 80 g CuO; 196 g dan 160 g CuO olinadi.
Sinfda faoliyat

Hisobot jadvalini to‘ldiring: «Masala», «Reja», «Kuzatish», «Tenglama (molekulyar / qisqa ionli)», «Xulosa». Rejani daftarda yozing va o‘qituvchi tasdiqlagandan so‘ng ishlang; uyda reaktivlar bilan ishlamang.

Mashq
1
NaOH va Al₂(SO₄)₃ eritmalarini qanday ajratasiz? Kuzatish va tenglamani yozing.
2
130 g Zn CuCl₂ eritmasi bilan reaksiyaga kirishsa, necha gramm Cu ajraladi? (A(Zn) = 65, A(Cu) = 64)
3
Cu(OH)₂ ni CuO ga aylantirish uchun nima qilinadi va nima kuzatiladi?
4
Nima uchun probirkani qizdirishda og‘zini odamlarga qaratmaslik kerak?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliFoydadan bog‘chaga hadyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →