Kremniy. Davriy sistemadagi o‘rni va atom tuzilishi
Kremniy Si — 3-davr, IV guruh bosh guruhchasi elementi, tartib raqami 14, atomining elektron formulasi 1s²2s²2p⁶3s²3p², tashqi pog‘onada 4 ta elektron bor, p-elementlar oilasiga kiradi. Birikmalarida u IV valentli; oksidlanish darajalari –4 (Mg₂Si, SiH₄) va +4 (SiO₂). Uglerod bilan tashqi pog‘ona tuzilishi o‘xshash, lekin kremniy atomining radiusi katta va tashqi elektronlar yadrodan uzoqroq, shuning uchun metallmaslik xossalari uglerodnikidan kuchsizroq. Si–H bog‘i deyarli qutbsiz, shu sabab SiH₄ kislota ham, asos ham xossasini ko‘rsatmaydi. Kremniy Yer qobig‘ida kisloroddan keyin ikkinchi o‘rinda (massa ulushi taxminan 27,6 %) va faqat birikmalar holida uchraydi: kvars va qum SiO₂, gil, dala shpati, granit. Uni oksididan qaytarib olinadi: SiO₂ + 2Mg → 2MgO + Si va SiO₂ + 2C → Si + 2CO (1500–1750 °C). Kremniy po‘latga qo‘shilib uning magnit va kislotabardoshlik xossalarini yaxshilaydi, toza kristall kremniy esa yarimo‘tkazgich sifatida elektron sxemalarda va quyosh batareyalarida ishlatiladi.
Jadval «C va Si»: daftarda ikki ustunli jadval chizing va unga davr, elektron formula, oksid (CO₂ va SiO₂), hidrid (CH₄ va SiH₄), agregat holat, ishlatilishi qatorlarini yozing. Qatorlarni o‘z so‘zlaringiz bilan to‘ldirib, sinfdoshingiz bilan solishtiring. Faqat daftar va qalam kerak.