ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo

Ion almashinish reaksiyalari

Darslar 6 · 1 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 9-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2019
6

Ion almashinish reaksiyalari

Darslik: 29–31-betlar
MaqsadIon almashinish reaksiyalarining oxirigacha borish shartlarini bilish; molekulyar, to‘liq va qisqa ionli tenglamalarni yozish; ionlarga sifat reaksiyalarini qo‘llash.
Yangi so‘zlar
ion almashinish reaksiyasi · ion-exchange reactionqisqa ionli tenglama · net ionic equationcho‘kma · precipitateneytrallash · neutralisation
Tushuntirish

Elektrolit eritmalarida reaksiya ionlar o‘rtasida boradi va u oxirigacha borishi uchun mahsulotlardan kamida bittasi suvda erimaydigan cho‘kma, gaz yoki kuchsiz elektrolit (masalan, suv) bo‘lishi kerak. Tenglamani uch shaklda yozamiz: molekulyar, to‘liq ionli (kuchli elektrolitlar ionlar shaklida, cho‘kma, gaz va kuchsiz elektrolit molekula shaklida) va qisqa ionli (ikkala tomondan bir xil ionlar qisqartiriladi). Neytrallash reaksiyalarining mohiyati H⁺ + OH⁻ → H₂O, shuning uchun HCl + KOH va HNO₃ + NaOH ning qisqa ionli tenglamasi bir xil. Ba²⁺ + SO₄²⁻ → BaSO₄↓ sulfat ionini, Ag⁺ + Cl⁻ → AgCl↓ xlorid ionini, Cu²⁺ + 2OH⁻ → Cu(OH)₂↓ mis(II) ionini aniqlaydi; CO₃²⁻ kislota ta’sirida CO₂ gazini beradi, Na⁺ alangani sariq, K⁺ binafsha rangga bo‘yaydi. Agar barcha ionlar eritmada erkin qolsa (masalan, KCl bilan NaNO₃), reaksiya bormaydi. Tajribalarni, ayniqsa kislota va ishqorlar bilan, faqat o‘qituvchi ko‘rsatadi yoki nazorat qiladi.

+ eriydi · ± kam eriydi · ↓ erimaydi · – mavjud emas
Cl⁻SO₄²⁻CO₃²⁻OH⁻
Na⁺, K⁺++++
Ba²⁺+↓↓+
Ca²⁺+±↓±
Cu²⁺++↓↓
Ag⁺↓±↓–
Fe³⁺++–↓
Pb²⁺±↓↓↓
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Suvni tozalash stansiyasida xodimlar suvga shunday modda qo‘shadi: eritmadagi zararli metall ionlari qattiq cho‘kma hosil qilib tubiga cho‘kadi va filtrlanadi. Ion almashinish reaksiyasi oxirigacha boradi, chunki erimaydigan modda hosil bo‘ladi.

Kim ishlatadi

Suv tozalash stansiyasi operatorlari zararli ionlarni cho‘ktiradi, ekologik analitiklar rangli va cho‘kmali sinovlar bilan ionlarni aniqlaydi, farmatsevtlar dorining tozaligini tekshiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Jo‘mrak tagidagi yoki sovigan choynak tumshug‘idagi oq qatlamga qarang (faqat qarang, qirmang va tozalagich ishlatmang): bu suvda erigan ionlar uchrashganda hosil bo‘lgan qattiq modda.

Namunalar
Na2CO3 + 2HCl→2NaCl + H2O + CO2↑
gaz ajraladi — reaksiya oxirigacha boradi
Na₂CO₃ + 2HCl → 2NaCl + H₂O + CO₂↑. To‘liq ionli: 2Na⁺ + CO₃²⁻ + 2H⁺ + 2Cl⁻ → 2Na⁺ + 2Cl⁻ + H₂O + CO₂↑. Qisqa ionli: CO₃²⁻ + 2H⁺ → H₂O + CO₂↑.
Pb(NO3)2 + 2KI→PbI2↓ + 2KNO3
sariq cho‘kma
Pb(NO₃)₂ + 2KI → PbI₂↓ + 2KNO₃ (sariq cho‘kma). Qisqa ionli: Pb²⁺ + 2I⁻ → PbI₂↓. Molyar massa hisobi: 208 g BaCl₂ (1 mol) ortiqcha Na₂SO₄ bilan 233 g BaSO₄ beradi, chunki M(BaSO₄) = 233 g/mol.
Sinfda faoliyat

«Reaksiya boradimi?» Kartochkalarda juft eritmalar yozilgan: CuSO₄ + NaOH, KCl + NaNO₃, Na₂CO₃ + HNO₃, BaCl₂ + K₂SO₄. O‘quvchilar eruvchanlik jadvaliga qarab har bir juftda cho‘kma, gaz yoki suv hosil bo‘lishini aniqlaydi va qisqa ionli tenglamani yozadi. Faqat qog‘oz va eruvchanlik jadvali.

Mashq
1
CuSO₄ va NaOH eritmalari reaksiyasining qisqa ionli tenglamasini yozing.
2
KCl va NaNO₃ eritmalari aralashtirilsa, reaksiya boradimi? Sababini ayting.
3
340 g AgNO₃ (2 mol) ortiqcha NaCl bilan reaksiyaga kirishsa, necha gramm AgCl cho‘kadi? M(AgCl) = 143,5 g/mol.
4
Nima uchun HCl + KOH va HNO₃ + NaOH ning qisqa ionli tenglamalari bir xil?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliLoyihamiz nomi va logotipiHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →