Ion almashinish reaksiyalari
Elektrolit eritmalarida reaksiya ionlar o‘rtasida boradi va u oxirigacha borishi uchun mahsulotlardan kamida bittasi suvda erimaydigan cho‘kma, gaz yoki kuchsiz elektrolit (masalan, suv) bo‘lishi kerak. Tenglamani uch shaklda yozamiz: molekulyar, to‘liq ionli (kuchli elektrolitlar ionlar shaklida, cho‘kma, gaz va kuchsiz elektrolit molekula shaklida) va qisqa ionli (ikkala tomondan bir xil ionlar qisqartiriladi). Neytrallash reaksiyalarining mohiyati H⁺ + OH⁻ → H₂O, shuning uchun HCl + KOH va HNO₃ + NaOH ning qisqa ionli tenglamasi bir xil. Ba²⁺ + SO₄²⁻ → BaSO₄↓ sulfat ionini, Ag⁺ + Cl⁻ → AgCl↓ xlorid ionini, Cu²⁺ + 2OH⁻ → Cu(OH)₂↓ mis(II) ionini aniqlaydi; CO₃²⁻ kislota ta’sirida CO₂ gazini beradi, Na⁺ alangani sariq, K⁺ binafsha rangga bo‘yaydi. Agar barcha ionlar eritmada erkin qolsa (masalan, KCl bilan NaNO₃), reaksiya bormaydi. Tajribalarni, ayniqsa kislota va ishqorlar bilan, faqat o‘qituvchi ko‘rsatadi yoki nazorat qiladi.
| Cl⁻ | SO₄²⁻ | CO₃²⁻ | OH⁻ | |
|---|---|---|---|---|
| Na⁺, K⁺ | + | + | + | + |
| Ba²⁺ | + | ↓ | ↓ | + |
| Ca²⁺ | + | ± | ↓ | ± |
| Cu²⁺ | + | + | ↓ | ↓ |
| Ag⁺ | ↓ | ± | ↓ | – |
| Fe³⁺ | + | + | – | ↓ |
| Pb²⁺ | ± | ↓ | ↓ | ↓ |
Suvni tozalash stansiyasida xodimlar suvga shunday modda qo‘shadi: eritmadagi zararli metall ionlari qattiq cho‘kma hosil qilib tubiga cho‘kadi va filtrlanadi. Ion almashinish reaksiyasi oxirigacha boradi, chunki erimaydigan modda hosil bo‘ladi.
Suv tozalash stansiyasi operatorlari zararli ionlarni cho‘ktiradi, ekologik analitiklar rangli va cho‘kmali sinovlar bilan ionlarni aniqlaydi, farmatsevtlar dorining tozaligini tekshiradi.
Jo‘mrak tagidagi yoki sovigan choynak tumshug‘idagi oq qatlamga qarang (faqat qarang, qirmang va tozalagich ishlatmang): bu suvda erigan ionlar uchrashganda hosil bo‘lgan qattiq modda.
«Reaksiya boradimi?» Kartochkalarda juft eritmalar yozilgan: CuSO₄ + NaOH, KCl + NaNO₃, Na₂CO₃ + HNO₃, BaCl₂ + K₂SO₄. O‘quvchilar eruvchanlik jadvaliga qarab har bir juftda cho‘kma, gaz yoki suv hosil bo‘lishini aniqlaydi va qisqa ionli tenglamani yozadi. Faqat qog‘oz va eruvchanlik jadvali.