Ion almashinish reaksiyalari
Elektrolit eritmalarida reaksiya ionlar o‘rtasida boradi va u oxirigacha borishi uchun mahsulotlardan kamida bittasi suvda erimaydigan cho‘kma, gaz yoki kuchsiz elektrolit (masalan, suv) bo‘lishi kerak. Tenglamani uch shaklda yozamiz: molekulyar, to‘liq ionli (kuchli elektrolitlar ionlar shaklida, cho‘kma, gaz va kuchsiz elektrolit molekula shaklida) va qisqa ionli (ikkala tomondan bir xil ionlar qisqartiriladi). Neytrallash reaksiyalarining mohiyati H⁺ + OH⁻ → H₂O, shuning uchun HCl + KOH va HNO₃ + NaOH ning qisqa ionli tenglamasi bir xil. Ba²⁺ + SO₄²⁻ → BaSO₄↓ sulfat ionini, Ag⁺ + Cl⁻ → AgCl↓ xlorid ionini, Cu²⁺ + 2OH⁻ → Cu(OH)₂↓ mis(II) ionini aniqlaydi; CO₃²⁻ kislota ta’sirida CO₂ gazini beradi, Na⁺ alangani sariq, K⁺ binafsha rangga bo‘yaydi. Agar barcha ionlar eritmada erkin qolsa (masalan, KCl bilan NaNO₃), reaksiya bormaydi. Tajribalarni, ayniqsa kislota va ishqorlar bilan, faqat o‘qituvchi ko‘rsatadi yoki nazorat qiladi.
«Reaksiya boradimi?» Kartochkalarda juft eritmalar yozilgan: CuSO₄ + NaOH, KCl + NaNO₃, Na₂CO₃ + HNO₃, BaCl₂ + K₂SO₄. O‘quvchilar eruvchanlik jadvaliga qarab har bir juftda cho‘kma, gaz yoki suv hosil bo‘lishini aniqlaydi va qisqa ionli tenglamani yozadi. Faqat qog‘oz va eruvchanlik jadvali.