Metallarning tabiatda tarqalishi, olinishi va ishlatilishi
Davriy sistemadagi 118 elementdan 90 dan ortig‘i metallardir. Faol metallar tabiatda tuzlar (NaCl, CaCO₃) holida, o‘rtacha faol metallar oksid, sulfid va sulfatlar holida (Fe₂O₃, ZnS, PbS), kam faol — Cu, Ag, Au, Pt, Hg esa qisman yoki to‘la erkin holda uchraydi. Metallurgiya metallarni rudalaridan ajratib oladi, bunda hamma jarayon oksidlanish-qaytarilishga asoslangan. Pirometallurgiyada oksid yuqori haroratda C, CO, Al, Si yoki H₂ bilan qaytariladi: Fe₃O₄ + 4CO → 3Fe + 4CO₂, Cr₂O₃ + 2Al → Al₂O₃ + 2Cr. Gidrometallurgiyada metall birikmasi eritmaga o‘tkazilib, boshqa faolroq metall bilan siqib chiqariladi: CuSO₄ + Fe → FeSO₄ + Cu↓ (oltin, kumush, rux, uran ham gidrometallurgiya usullari bilan olinadi). Elektrometallurgiyada suyuqlanma yoki eritma elektroliz qilinadi: ishqoriy, ishqoriy-yer metallar va aluminiy shunday olinadi (Na⁺ + ē → Na). Temir va uning qotishmalari qora metallar, qolganlari rangli metallar; zichligi 5 g/cm³ dan kichiklari yengil (Li, Na, Mg, Al), kattalari og‘ir (Cu, Pb, Hg); oltin, kumush, platina nodir metallar. O‘zbekistonda oltin (Qizilqumdagi Muruntov va boshqa konlar), kumush, mis, volfram va boshqa metallar rudalari bor; Olmaliq kon-metallurgiya kombinati mis va boshqa rangli metallar ishlab chiqaradi.
«Metall pasporti»: o‘zingiz tanlagan bitta metall (Fe, Cu, Al, Au yoki Zn) uchun kartochka tayyorlang: tabiatda uchrashi, olish usuli, ishlatilishi, qora/rangli, yengil/og‘ir. Kartochkalar sinfda ko‘rgazmaga qo‘yiladi. Faqat daftar, rangli qalam va kitob kerak.