ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo

Aluminiy birikmalari. Mis

Darslar 29–30 · 2 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 9-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2019
29

Aluminiy birikmalari. Ishlatilishi

Darslik: 129–130-betlar
MaqsadAluminiy oksidi va gidroksidining amfoterligini, achchiqtoshni va aluminiy birikmalarining ishlatilishini bilish.
Yangi so‘zlar
amfoter oksid · amphoteric oxidealuminiy gidroksid · aluminium hydroxideachchiqtosh · alumkorund · corundum
Tushuntirish

Al₂O₃ — oq, juda qattiq, qiyin suyuqlanadigan modda; tabiatda korund mineralida uchraydi. U amfoter: kislota bilan ham, ishqor bilan ham reaksiyaga kirishadi: Al₂O₃ + 6HCl → 2AlCl₃ + 3H₂O va Al₂O₃ + 2NaOH + 3H₂O → 2Na[Al(OH)₄]. Al(OH)₃ suvda erimaydi; uni aluminiy tuzi eritmasiga ishqor ta’sir ettirib olamiz: AlCl₃ + 3NaOH → Al(OH)₃↓ + 3NaCl (oq jelesimon cho‘kma). Ishqor mo‘l olinsa cho‘kma erib ketadi: Al(OH)₃ + NaOH → Na[Al(OH)₄], kislota bilan esa tuz hosil qiladi: Al(OH)₃ + 3HCl → AlCl₃ + 3H₂O. Qizdirilganda gidroksid parchalanadi: 2Al(OH)₃ → Al₂O₃ + 3H₂O. Achchiqtosh KAl(SO₄)₂·12H₂O gazlamalarni bo‘yashda, teri oshlashda va suvni tozalashda ishlatiladi; korundga Cr³⁺ aralashsa rubin, Fe va Ti ionlari aralashsa sapfir hosil bo‘ladi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Qumqog‘ozning ko‘pchiligi alyuminiy oksidning mayda donalaridan tayyorlanadi, chunki bu modda juda qattiq va metall hamda yog‘ochni silliqlaydi. Alyuminiy oksid tabiatda korund deb ataladi.

Kim ishlatadi

Duradgorlar va metall ishlovchilar qumqog‘oz va silliqlash toshidan foydalanadi, keramika muhandislari alyuminiy oksiddan izolyator yasaydi, tish texniklari qattiq keramika qoplama tayyorlaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Lupa yoki telefon kamerasining zumi bo‘lsa, mayda donali qumqog‘ozning yuzasiga qarab, qattiq donachalarni ko‘ring. Terini ishqalamang va changini nafas bilan olmang.

Namunalar
2Al(OH)3t°→Al2O3 + 3H2O
156 g Al(OH)₃ (2 mol, M = 78) qizdirilsa, 1 mol Al₂O₃, ya’ni 102 g hosil bo‘ladi: 2Al(OH)₃ → Al₂O₃ + 3H₂O.
AlCl3 + 3NaOH→Al(OH)3↓ + 3NaCl
NaOH ortiqcha bo‘lsa, cho‘kma erib ketadi
AlCl₃ eritmasiga NaOH tomchilab qo‘shilsa avval oq cho‘kma Al(OH)₃ paydo bo‘ladi, ortiqcha NaOH da cho‘kma Na[Al(OH)₄] bo‘lib erib ketadi.
Sinfda faoliyat

O‘qituvchi ko‘rsatadigan tajriba: AlCl₃ eritmasiga avval kam, so‘ng mo‘l NaOH qo‘shiladi va cho‘kma paydo bo‘lishi hamda erib ketishi kuzatiladi. Tajribani o‘qituvchi himoya ko‘zoynagi va qo‘lqopda o‘tkazadi; uyda ishqor bilan ishlamang. Siz «cho‘kma» va «eritma» holatlarini daftarda tenglamalar bilan yozing.

Mashq
1
Al₂O₃ ning amfoterligini isbotlovchi ikkita tenglama yozing.
2
312 g Al(OH)₃ qizdirilganda necha gramm Al₂O₃ hosil bo‘ladi? (M(Al(OH)₃) = 78, M(Al₂O₃) = 102)
3
Al(OH)₃ ni qanday olamiz? Tenglamasini yozing.
4
Nima uchun AlCl₃ eritmasiga mo‘l NaOH qo‘shilsa cho‘kma yo‘qoladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahordan oldingi qarorHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →