Aluminiy birikmalari. Ishlatilishi
Al₂O₃ — oq, juda qattiq, qiyin suyuqlanadigan modda; tabiatda korund mineralida uchraydi. U amfoter: kislota bilan ham, ishqor bilan ham reaksiyaga kirishadi: Al₂O₃ + 6HCl → 2AlCl₃ + 3H₂O va Al₂O₃ + 2NaOH + 3H₂O → 2Na[Al(OH)₄]. Al(OH)₃ suvda erimaydi; uni aluminiy tuzi eritmasiga ishqor ta’sir ettirib olamiz: AlCl₃ + 3NaOH → Al(OH)₃↓ + 3NaCl (oq jelesimon cho‘kma). Ishqor mo‘l olinsa cho‘kma erib ketadi: Al(OH)₃ + NaOH → Na[Al(OH)₄], kislota bilan esa tuz hosil qiladi: Al(OH)₃ + 3HCl → AlCl₃ + 3H₂O. Qizdirilganda gidroksid parchalanadi: 2Al(OH)₃ → Al₂O₃ + 3H₂O. Achchiqtosh KAl(SO₄)₂·12H₂O gazlamalarni bo‘yashda, teri oshlashda va suvni tozalashda ishlatiladi; korundga Cr³⁺ aralashsa rubin, Fe va Ti ionlari aralashsa sapfir hosil bo‘ladi.
Qumqog‘ozning ko‘pchiligi alyuminiy oksidning mayda donalaridan tayyorlanadi, chunki bu modda juda qattiq va metall hamda yog‘ochni silliqlaydi. Alyuminiy oksid tabiatda korund deb ataladi.
Duradgorlar va metall ishlovchilar qumqog‘oz va silliqlash toshidan foydalanadi, keramika muhandislari alyuminiy oksiddan izolyator yasaydi, tish texniklari qattiq keramika qoplama tayyorlaydi.
Lupa yoki telefon kamerasining zumi bo‘lsa, mayda donali qumqog‘ozning yuzasiga qarab, qattiq donachalarni ko‘ring. Terini ishqalamang va changini nafas bilan olmang.
O‘qituvchi ko‘rsatadigan tajriba: AlCl₃ eritmasiga avval kam, so‘ng mo‘l NaOH qo‘shiladi va cho‘kma paydo bo‘lishi hamda erib ketishi kuzatiladi. Tajribani o‘qituvchi himoya ko‘zoynagi va qo‘lqopda o‘tkazadi; uyda ishqor bilan ishlamang. Siz «cho‘kma» va «eritma» holatlarini daftarda tenglamalar bilan yozing.