Kumush va oltin. Xossalari. Ishlatilishi
Kumush (Ag, Z = 47) va oltin (Au, Z = 79) I guruh yonaki guruhchasida, mis bilan birga joylashgan; ikkalasi ham aktivlik qatorida vodoroddan keyin turadi, shuning uchun ular kislotalardan vodorodni siqib chiqarmaydi. Kumush oq, yumshoq, elektr va issiqlikni eng yaxshi o‘tkazadigan metall; birikmalarida odatda +1 (Ag⁺). U havoda oksidlanmaydi, lekin oltingugurtli birikmalar ta’sirida qorayadi (Ag₂S). Kumush konsentrlangan HNO₃ da eriydi: Ag + 2HNO₃ → AgNO₃ + NO₂↑ + H₂O. AgNO₃ — galogenid-ionlar uchun reaktiv: Ag⁺ + Cl⁻ → AgCl↓ (oq), AgBr — och sariq; AgBr yorug‘likka sezgir bo‘lgani uchun fotomaterial tayyorlashda ishlatilgan. Ag⁺ ionlari mikroblarni o‘ldiradi. Oltin sariq, juda plastik va zichligi katta (19,3 g/cm³) metall, tabiatda asosan sof (tug‘ma) holda uchraydi, oksidlanmaydi, kislotalardan esa faqat zar suvida (HNO₃ va HCl aralashmasi, 1 : 3) eriydi. Sanoatda oltin rudadan sianlash usuli bilan ajratiladi; sianidlar o‘ta zaharli, shuning uchun bu jarayon qat’iy nazoratda olib boriladi. Zargarlik buyumlari uchun oltin yumshoq bo‘lgani sababli mis yoki kumush bilan qotishma tayyorlanadi; masalan, 750 proba buyumda oltin 75 % ni tashkil qiladi.
Sinfda jadval tuzing: «Cu, Ag, Au» uchun rang, zichlik, elektr o‘tkazuvchanlik, kislotalarga munosabat, ishlatilishi. Nima uchun oltin tangalar va taqinchoqlar ming yillar o‘tsa ham yaltirashini yozing. Kimyoviy tajribalarni (zar suvi, kumush tuzlari) faqat o‘qituvchi o‘tkazadi.