Po‘lat ishlab chiqarish
Po‘lat — 2,14 % gacha (amalda ko‘pincha 1,5 % dan kam) uglerod tutgan temir qotishmasi; uni cho‘yandan olishda uglerodning ko‘p qismini va zararli qo‘shimchalar (S, P, Si, Mn) ni kamaytiradilar. Buning uchun suyuq cho‘yanga kislorod yuboriladi: avval temirning bir qismi oksidlanadi: 2Fe + O₂ → 2FeO, so‘ng FeO qo‘shimchalarni oksidlaydi: FeO + C → Fe + CO↑, 2FeO + Si → 2Fe + SiO₂, FeO + Mn → Fe + MnO, 5FeO + 2P → 5Fe + P₂O₅. Oksidlar shlakka o‘tadi; oltingugurt FeS + CaO → CaS + FeO bilan, fosfor esa 3CaO + P₂O₅ → Ca₃(PO₄)₂ bilan shlakka bog‘lanadi. Hozir po‘lat asosan kislorodli konverterlarda va elektr yoyi pechlarida olinadi; ilgari keng tarqalgan marten pechlarini bu usullar deyarli butunlay siqib chiqargan. Tarkibiga ko‘ra po‘lat uglerodli va legirlangan bo‘ladi; legirlovchi qo‘shimchalar: Cr, Ni, Mo, V, W, Ti. Vazifasiga ko‘ra konstruksion (mashina qismlari, ko‘priklar, binolar), asbobbop (kesuvchi asboblar) va maxsus xossali (zanglamaydigan, issiqqa chidamli) po‘latlar farqlanadi; qizdirish va sovitish (toblash) po‘latning qattiqligini o‘zgartiradi. Kimyoviy masalalarda ko‘pincha formulani topishga to‘g‘ri keladi: kristallgidrat qizdirilganda yo‘qolgan suv massasidan n ni, metall oksidining kislotada erishidan metallning atom massasini aniqlaymiz.
Jadval tuzing: cho‘yan va po‘lat uchun uglerod miqdori, xossasi, ishlatilishi, olinishi. Po‘latdan yasalgan buyumlarni (asbob, ko‘prik, pichoq, tibbiy asbob) guruhlarga ajrating: konstruksion, asbobbop, zanglamaydigan. Po‘latni toblash tajribasini faqat usta maxsus sharoitda o‘tkazadi; uyda yoqish yoki qizdirish tajribasi qilmang.