Suvning qattiqligi va uni yumshatish usullari
Qattiq suvda Ca²⁺ va Mg²⁺ ionlari ko‘p, yumshoq suvda juda kam. Vaqtinchalik (karbonat) qattiqlik Ca(HCO₃)₂ va Mg(HCO₃)₂ tufayli, doimiy qattiqlik esa Ca va Mg sulfatlari va xloridlari (CaSO₄, MgCl₂) tufayli bo‘ladi; ikkalasining yig‘indisi umumiy qattiqlik. Qattiq suv zarar keltiradi: qozon va quvurlarda quyqa (qipiq) hosil bo‘ladi, yoqilg‘i ko‘p sarflanadi, sovun ko‘pirmaydi (Ca²⁺ va Mg²⁺ erimaydigan tuz hosil qiladi), go‘sht va sabzavot yaxshi pishmaydi. Vaqtinchalik qattiqlik qaynatish bilan yo‘qoladi: Ca(HCO₃)₂ → CaCO₃↓ + H₂O + CO₂↑. Ohakli suv yoki ishqor ham undan qutqaradi: Ca(HCO₃)₂ + Ca(OH)₂ → 2CaCO₃↓ + 2H₂O. Soda ikkala qattiqlikni yo‘qotadi: Ca(HCO₃)₂ + Na₂CO₃ → CaCO₃↓ + 2NaHCO₃ va CaSO₄ + Na₂CO₃ → CaCO₃↓ + Na₂SO₄ (doimiy qattiqlik qaynatishdan yo‘qolmaydi). Sanoatda ion almashinuv usuli qo‘llanadi: kationitdan o‘tgan suvda Ca²⁺ va Mg²⁺ Na⁺ ionlariga almashadi: Na₂R + Ca²⁺ → CaR + 2Na⁺. Distillash (haydash) eng toza suv beradi.
Choynak quyqasi kuzatuvi: uyda qaynatilgan suv idishi tubidagi oq tosh qatlami (CaCO₃, MgCO₃) haqida kattalardan so‘rang yoki rasmini ko‘ring. Quyqani kislota bilan tozalashni faqat kattalar o‘tkazadi. Sinfda «Qaysi usul qaysi qattiqlikka?» jadvalini to‘ldiring.