Xrom. Davriy jadvaldagi o‘rni, atom tuzilishi va ayrim xossalari
Xrom 4-davr, VI guruh yonaki guruhchasida (VI B) joylashgan (Z = 24), elektron konfiguratsiyasi [Ar] 3d⁵ 4s¹; birikmalarida +2, +3 va +6 oksidlanish darajalarini beradi (eng barqaror +3). Tabiatda asosan xromli temirtosh FeO·Cr₂O₃ holida uchraydi. Sof xrom Cr₂O₃ ni aluminiy bilan qaytarib olinadi: Cr₂O₃ + 2Al → Al₂O₃ + 2Cr; xromli temirtoshni koks bilan qaytarsak xrom va temir aralashmasi (ferroxrom) hosil bo‘ladi: FeO·Cr₂O₃ + 4C → 2Cr + Fe + 4CO. Xrom — kumushsimon oq, qattiq, yaltiroq metall; yuzasi yupqa oksid parda bilan qoplangani uchun havoda barqaror. Qizdirilganda suyultirilgan HCl bilan reaksiyaga kirishadi: Cr + 2HCl → CrCl₂ + H₂↑ (havoda Cr²⁺ tezda Cr³⁺ ga o‘tadi); konsentrlangan HNO₃ da passivlanadi. Yuqori haroratda: 4Cr + 3O₂ → 2Cr₂O₃, 2Cr + 3Cl₂ → 2CrCl₃, 2Cr + 3S → Cr₂S₃. Korroziyaga chidamli bo‘lgani uchun xrom buyumlarni qoplashda (xromlash) va po‘latga qo‘shib zanglamaydigan po‘lat olishda ishlatiladi (taxminan 12 % va undan ko‘p xrom).
Kundalik hayotda xromlangan buyumlarni (jo‘mrak, mashina detallari, asboblar) kuzating va ularning yaltirashi va zanglamasligi sababini yozing. Xrom va uning birikmalari bilan tajribalarni faqat o‘qituvchi o‘tkazadi; xrom(VI) birikmalari zaharli.