Soda ishlab chiqarish
Soda Na₂CO₃ shisha, sovun, qog‘oz, to‘qimachilik, neft sanoati va kundalik turmushda keng ishlatiladi, lekin tabiatda kam uchraydi, shuning uchun uni sintez qilishadi. Suvsiz Na₂CO₃ kalsinatsiyalangan soda, Na₂CO₃·10H₂O (M = 286 g/mol) kristall soda yoki kir soda, NaHCO₃ ichimlik sodasi, NaOH esa kaustik soda deyiladi — ular turli moddalar. Leblan (sulfat) usulida osh tuzi sulfat kislota bilan Na₂SO₄ ga aylantiriladi, u ko‘mir bilan Na₂S ga qaytariladi, Na₂S ohaktosh bilan qizdirilib soda beradi: 2NaCl + H₂SO₄ → Na₂SO₄ + 2HCl, Na₂SO₄ + 2C → Na₂S + 2CO₂, Na₂S + CaCO₃ → Na₂CO₃ + CaS; u qimmat bo‘lgani uchun siqib chiqarilgan. Solve (ammiakli) usulida NaCl ning to‘yingan eritmasi ammiak va karbonat angidrid bilan to‘yintiriladi, kam eriydigan NaHCO₃ cho‘kadi: NaCl + NH₃ + CO₂ + H₂O → NaHCO₃↓ + NH₄Cl; uni qizdirib soda olinadi: 2NaHCO₃ → Na₂CO₃ + CO₂ + H₂O. Ammiak NH₄Cl dan so‘ndirilgan ohak bilan qayta tiklanadi: 2NH₄Cl + Ca(OH)₂ → 2NH₃ + CaCl₂ + 2H₂O, CO₂ esa ohaktoshni kuydirishdan olinadi, shu sababli usul tejamli. Qoraqalpog‘istondagi Qo‘ng‘irot soda zavodi turli soda mahsulotlarini ishlab chiqaradi.
«Soda tasnifi»: kartochkalarda Na₂CO₃, Na₂CO₃·10H₂O, NaHCO₃, NaOH nomlari (kalsinatsiyalangan, kristall, ichimlik, kaustik) va ishlatilish sohalari yozilgan. Jamoalar ularni moslashtiradi. Eslatma: kaustik soda va kir soda teri va ko‘zga zarar yetkazadi; ularni faqat kattalar ishlatadi.