Uglerod guruhi. Uglerod

Uglerod guruhi (davriy sistemaning IV guruh bosh guruhchasi) C, Si, Ge, Sn, Pb elementlaridan iborat; ularning tashqi pog‘onasi ns²np² konfiguratsiyali, ular p-elementlardir. Birikmalarida odatda II yoki IV valentli bo‘ladi; eng yuqori oksidlanish darajasi +4 (CO₂, SiO₂), eng quyisi –4 (CH₄, Mg₂Si). Uglerod uchun +2 ham xos (CO). Guruhda yuqoridan pastga atom radiusi ortadi va metallik xossalari kuchayadi: C, Si metallmas, Sn, Pb metall. Uglerod tabiatda erkin holda (olmos, grafit), karbonatlar (CaCO₃, MgCO₃, dolomit CaCO₃·MgCO₃), ko‘mir, neft, tabiiy gaz va barcha tirik organizmlar tarkibida uchraydi. Olmosda har bir atom to‘rtta atom bilan tetraedr bo‘ylab qutbsiz kovalent bog‘ hosil qiladi — u eng qattiq modda va tok o‘tkazmaydi; grafit qatlamli, qatlamlar orasidagi bog‘ kuchsiz, shuning uchun yumshoq, metall yaltiroq, tok o‘tkazadi. Karbin (chiziqli zanjir) va fulleren (yopiq uglerod «to‘plari») ham uglerodning allotropik shakllari. O‘simliklar fotosintezda CO₂ ni o‘zlashtiradi; nafas olish, chirish, yonish va vulqonlar CO₂ ni atmosferaga qaytaradi.