ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Kimyo

Marganes

Darslar 35 · 1 ta dars · I.R. Asqarov, K. G‘opirov, N.X. To‘xtaboyev. Kimyo 9-sinf, qayta ishlangan 4-nashr. «O‘zbekiston» NMIU, Toshkent, 2019
35

Marganes. Davriy jadvaldagi o‘rni, atom tuzilishi, ayrim xossalari

Darslik: 152–157-betlar
MaqsadMarganesning o‘rni, atom tuzilishi, xossalari, oksidlari, kaliy permanganatning oksidlovchilik xossalari va ishlatilishini bilish.
Yangi so‘zlar
marganes · manganesepiroluzit · pyrolusitepermanganat · permanganatemuhit · medium
Tushuntirish

Marganes 4-davr, VII guruh yonaki guruhchasida (VII B) joylashgan (Z = 25), konfiguratsiyasi [Ar] 3d⁵ 4s²; barqaror oksidlanish darajalari +2, +4, +7. Asosiy rudasi piroluzit MnO₂. Marganes uning oksidlaridan kremniy yoki aluminiy bilan qaytarib olinadi: 3Mn₃O₄ + 8Al → 9Mn + 4Al₂O₃. Marganes — kumushsimon qattiq metall, yuzasi yupqa oksid parda bilan qoplangan; qizdirilganda suv bilan Mn + 2H₂O → Mn(OH)₂ + H₂↑, suyultirilgan kislotalar bilan vodorod ajratadi: Mn + 2HCl → MnCl₂ + H₂↑, konsentrlangan H₂SO₄ bilan esa SO₂ hosil bo‘ladi. Oksidlanish darajasi ortishi bilan oksid xossasi o‘zgaradi: MnO va Mn₂O₃ — asosli, MnO₂ — amfoter, Mn₂O₇ — kislotali. Kaliy permanganat KMnO₄ to‘q binafsha-qizil kristall, kuchli oksidlovchi, Mn⁷⁺ muhitga qarab turlicha qaytariladi: kislotali muhitda Mn²⁺ ga (deyarli rangsiz), neytral muhitda MnO₂ ga (qo‘ng‘ir cho‘kma), ishqoriy muhitda MnO₄²⁻ ga (yashil). Masalan: 2KMnO₄ + 5K₂SO₃ + 3H₂SO₄ → 6K₂SO₄ + 2MnSO₄ + 3H₂O. Qizdirilganda KMnO₄ parchalanib kislorod beradi: 2KMnO₄ → K₂MnO₄ + MnO₂ + O₂↑. Marganes po‘lat va qotishmalarga qo‘shiladi; suyultirilgan KMnO₄ eritmasi tibbiyotda dezinfeksiya uchun, MnSO₄ — mikro‘g‘it sifatida ishlatiladi.

Oks. darajasiOksidXarakter
+2MnOasosli
+4MnO₂amfoter
+7Mn₂O₇kislotali
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Ko‘pgina quruq batareyalarda elektronlarni qabul qiluvchi modda marganets(IV) oksidi MnO₂ bo‘ladi. U batareya ichida oksidlovchi sifatida ishlaydi va tok hosil bo‘lishiga yordam beradi.

Kim ishlatadi

Batareya ishlab chiqaruvchilar marganets birikmalaridan foydalanadi, metallurglar marganetsni yeyilishga chidamli po‘lat uchun qo‘shadi, suv tozalash xodimlari permanganat bilan suvni tozalaydi.

Bugun sinab ko‘ring

Batareya qo‘lingizda bo‘lsa, uning yorlig‘ida «alkaline», «zinc» yoki «manganese» so‘zlarini qidiring. Faqat o‘qing, batareyani ochmang, ikki uchini ulamang va eskilarini maxsus yig‘ish joyiga bering.

Namunalar
2KMnO4t°→K2MnO4 + MnO2 + O2↑
2KMnO₄ → K₂MnO₄ + MnO₂ + O₂↑: 316 g (2 mol) KMnO₄ dan 32 g O₂ ajraladi; 632 g dan 64 g.
2 · 5 = 5 · 2 = 10 elektron
JarayonKo‘paytiruvchi
Mn⁷⁺ + 5ē → Mn²⁺× 2
S⁴⁺ – 2ē → S⁶⁺× 5
Elektron balans: Mn⁷⁺ + 5ē → Mn²⁺ (oksidlovchi), S⁴⁺ → S⁶⁺ + 2ē (qaytaruvchi). Elektronlar tengligi uchun 2 ta Mn va 5 ta S: 2 · 5 = 5 · 2 = 10.
Sinfda faoliyat

Jadval tuzing: «Muhit» (kislotali, neytral, ishqoriy), «KMnO₄ ning mahsuloti», «Rangi». KMnO₄ kuchli oksidlovchi: yonuvchi moddalar (shakar, glitserin, spirt) bilan aralashtirish yong‘in va portlash xavfini tug‘diradi. KMnO₄ eritmasi bilan tajribalarni o‘qituvchi o‘tkazadi; uni tibbiyotda faqat shifokor ko‘rsatmasiga ko‘ra ishlatish mumkin.

Mashq
1
Marganesning +2, +4, +7 oksidlanish darajalariga mos oksidlarini va ularning xarakterini yozing.
2
632 g KMnO₄ qizdirilsa, necha gramm O₂ ajraladi? (M(KMnO₄) = 158)
3
174 g MnO₂ ga HCl ta’sir ettirilganda necha gramm Cl₂ hosil bo‘ladi? (MnO₂ + 4HCl → MnCl₂ + Cl₂ + 2H₂O; M(MnO₂) = 87, M(Cl₂) = 71)
4
Nima uchun KMnO₄ ning kislotali eritmasi rangsizlanadi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBahorgi yangi mahsulotHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →