II guruh yonaki guruhcha elementlari
Zn, Cd va Hg II guruh yonaki guruhchasida joylashgan; ularning tashqi qavatida 2 ta s-elektron bor, birikmalarida asosan +2 oksidlanish darajasini beradi, qaytaruvchilik ruxdan simobga tomon kamayadi. Rux rudasi — rux aldamasi ZnS: uni kuydirib, so‘ng ko‘mir yoki CO bilan qaytaradilar: 2ZnS + 3O₂ → 2ZnO + 2SO₂ va ZnO + C → Zn + CO. Rux aktivlik qatorida vodoroddan oldin turadi: Zn + 2HCl → ZnCl₂ + H₂↑, shuningdek amfoter: Zn + 2NaOH + 2H₂O → Na₂[Zn(OH)₄] + H₂↑. ZnO va Zn(OH)₂ ham amfoter: ZnO + H₂SO₄ → ZnSO₄ + H₂O; ZnO + 2NaOH + H₂O → Na₂[Zn(OH)₄]. Zn(OH)₂ ni Zn²⁺ tuzidan ishqor bilan olamiz: ZnSO₄ + 2NaOH → Zn(OH)₂↓ + Na₂SO₄. Rux temir buyumlarni korroziyadan himoya qilish uchun qoplama (rux bilan qoplangan tunuka), galvanik elementlar va qotishmalar (latun) tayyorlashda ishlatiladi; ZnSO₄·7H₂O — rux kuporosi, ruxli mikro‘g‘it. Simob (Hg) oddiy sharoitda suyuq metall; uning bug‘i va birikmalari o‘ta zaharli, shuning uchun simobli asboblar singanda kattalarga va o‘qituvchiga darhol xabar bering, simobga qo‘l tegizmang. Simobning metallardagi eritmalari amalgamalar deyiladi.
Rux oksidi oq kukun bo‘lib, bolalar kremlari va bo‘yoqlar tarkibiga kiradi. Rux oksidi ham kislota, ham ishqor bilan reaksiyaga kirishadigan, ya’ni amfoter modda, shuning uchun u bir necha xil vazifani bajara oladi.
Kosmetika kimyogarlari krem tarkibini tuzadi, bo‘yoq ishlab chiqaruvchilar rux oqini pigment sifatida ishlatadi, rezina texnologlari esa uni shinalar tarkibiga qo‘shadi.
Bir qadoqlangan krem yoki bo‘yoq yorlig‘ida «zinc oxide» yoki «ZnO» yozuvini qidiring. Qadoqni ochmang va moddani tatib ko‘rmang.
Jadval: «Zn, Cd, Hg» uchun davr raqami, Z, tashqi elektronlar, oddiy modda holati, zaharliligi. Simobli termometr sinsa nima qilish kerakligini kattalar bilan muhokama qiling: qo‘lda yig‘ish yoki changyutgich ishlatish mumkin emas.