ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

1916–1918: urushning yakuni

Darslar 36–37 · 2 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014
37

Birinchi jahon urushining yakunlari va oqibatlari

Darslik: 131–135-betlar
MaqsadUrushning yakunlari, Rossiyadagi voqealar, Brest sulhi, 1918-yildagi tugash va oqibatlarini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Brest sulhi · Treaty of Brest-Litovsk: peace of 3 March 1918 between Soviet Russia and the Central Powersreparatsiya · reparations: payment by the defeated side for war damagesulh · armistice: agreement to stop fightingVersal shartnomasi · Treaty of Versailles: peace with Germany signed on 28 June 1919
Tushuntirish

Urush barcha ishtirokchi davlatlar iqtisodiyotini harbiy ehtiyojlarga bo‘ysundirdi: oziq-ovqat tanqisligi, kartochka tizimi, davlat nazorati kuchaydi, aholi charchadi. Rossiyada 1917-yil fevralida (eski uslub; mart — yangi uslub) inqilob bo‘ldi, imperator Nikolay II taxtdan voz kechdi, Muvaqqat hukumat urushni davom ettirdi. 1917-yil 7-noyabrda (eski uslub 25-oktabr) Lenin boshchiligidagi bolsheviklar hokimiyatni oldi va «Sulh to‘g‘risida»gi dekretni qabul qildi; 1917-yil dekabrda sulh imzolandi, 1918-yil 3-martda Brest-Litovskda sulh shartnomasi tuzildi: Rossiya Polsha, Boltiqbo‘yi hududlari va Ukraina ustidan da’vodan voz kechdi, Kars, Ardaxon, Batumi Turkiyaga berildi. 1918-yil 8-yanvarda AQSH prezidenti Vudro Vilson «14 band» dasturini e’lon qildi. 1918-yil martida Germaniya so‘nggi katta hujumini boshladi, ammo muvaffaqiyatsiz bo‘ldi; Fransiya marshali Fosh Antanta qo‘shinlarining umumiy qo‘mondoni bo‘ldi. 29-sentabrda Bolgariya, 30-oktabrda Usmonli imperiyasi, 3-noyabrda Avstriya-Vengriya sulh imzoladi. Germaniyada inqilob bo‘ldi: 9-noyabrda Vilgelm II taxtdan voz kechdi, 11-noyabrda Kompen o‘rmonida sulh imzolandi. 1919-yil 28-iyunda Versal shartnomasi imzolandi: Germaniya hududlarini yo‘qotdi va reparatsiya to‘lashi lozim bo‘ldi (miqdori 1921-yilda belgilandi). Urushda taxminan 10 million harbiy xizmatchi va millionlab tinch aholi halok bo‘ldi; to‘rt imperiya — Germaniya, Rossiya, Avstriya-Vengriya, Usmonli — tugadi.

29.09.1918Bolgariya30.10.1918Usmoniylar3.11.1918Avstriya-Vengriya11.11.1918Germaniya (Kompyen)
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktabda bir tortishuvdan keyin tomonlar avval to‘xtab turishga, keyin batafsil kelishuvga rozi bo‘ldi. Ikki bosqichni farqlash kelishuvni osonlashtirdi.

Kim ishlatadi

Diplomatlar va huquqshunoslar sulh va shartnoma o‘rtasidagi farqni biladi, jurnalistlar sanalarni aniq yozadi, tarixchilar voqealar tugashini bosqichma-bosqich tushuntiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bitta uzoq ishning «to‘xtash» va «yakuniy topshirish» bosqichlarini alohida sanalar bilan yozing va ular orasida nima qolishini belgilang.

Namunalar
Sana farqi: Brest sulhi (03.03.1918) va Kompen sulhi (11.11.1918) o‘rtasida 8 oy 8 kun o‘tdi.
Sulh va tinchlik shartnomasi farqi: sulh janglarni to‘xtatadi (11.11.1918), shartnoma esa urushni rasman yakunlab shartlarni belgilaydi (Versal, 28.06.1919).
Sinfda faoliyat

To‘rtlar ittifoqi davlatlarining sulh imzolash tartibini sanalar bilan jadvalga yozing (Bolgariya, Turkiya, Avstriya-Vengriya, Germaniya).

Mashq
1
Brest sulhi qachon imzolandi va unga ko‘ra Rossiya nimadan voz kechdi?
2
Germaniya bilan sulh qachon va qayerda imzolangan?
3
Versal shartnomasi nima va qachon imzolangan?
4
Nima uchun urush «to‘rt imperiya»ning tugashiga olib keldi, deyiladi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliFoydadan bog‘chaga hadyaHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →