☰ Mundarija · Jahon tarixi

1916–1918: urushning yakuni

Darslar 36–37 · 2 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014
37

Birinchi jahon urushining yakunlari va oqibatlari

Darslik: 131–135-betlar
MaqsadUrushning yakunlari, Rossiyadagi voqealar, Brest sulhi, 1918-yildagi tugash va oqibatlarini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Brest sulhi · Treaty of Brest-Litovsk: peace of 3 March 1918 between Soviet Russia and the Central Powersreparatsiya · reparations: payment by the defeated side for war damagesulh · armistice: agreement to stop fightingVersal shartnomasi · Treaty of Versailles: peace with Germany signed on 28 June 1919
Tushuntirish

Urush barcha ishtirokchi davlatlar iqtisodiyotini harbiy ehtiyojlarga bo‘ysundirdi: oziq-ovqat tanqisligi, kartochka tizimi, davlat nazorati kuchaydi, aholi charchadi. Rossiyada 1917-yil fevralida (eski uslub; mart — yangi uslub) inqilob bo‘ldi, imperator Nikolay II taxtdan voz kechdi, Muvaqqat hukumat urushni davom ettirdi. 1917-yil 7-noyabrda (eski uslub 25-oktabr) Lenin boshchiligidagi bolsheviklar hokimiyatni oldi va «Sulh to‘g‘risida»gi dekretni qabul qildi; 1917-yil dekabrda sulh imzolandi, 1918-yil 3-martda Brest-Litovskda sulh shartnomasi tuzildi: Rossiya Polsha, Boltiqbo‘yi hududlari va Ukraina ustidan da’vodan voz kechdi, Kars, Ardaxon, Batumi Turkiyaga berildi. 1918-yil 8-yanvarda AQSH prezidenti Vudro Vilson «14 band» dasturini e’lon qildi. 1918-yil martida Germaniya so‘nggi katta hujumini boshladi, ammo muvaffaqiyatsiz bo‘ldi; Fransiya marshali Fosh Antanta qo‘shinlarining umumiy qo‘mondoni bo‘ldi. 29-sentabrda Bolgariya, 30-oktabrda Usmonli imperiyasi, 3-noyabrda Avstriya-Vengriya sulh imzoladi. Germaniyada inqilob bo‘ldi: 9-noyabrda Vilgelm II taxtdan voz kechdi, 11-noyabrda Kompen o‘rmonida sulh imzolandi. 1919-yil 28-iyunda Versal shartnomasi imzolandi: Germaniya hududlarini yo‘qotdi va reparatsiya to‘lashi lozim bo‘ldi (miqdori 1921-yilda belgilandi). Urushda taxminan 10 million harbiy xizmatchi va millionlab tinch aholi halok bo‘ldi; to‘rt imperiya — Germaniya, Rossiya, Avstriya-Vengriya, Usmonli — tugadi.

Namunalar
Sana farqi: Brest sulhi (03.03.1918) va Kompen sulhi (11.11.1918) o‘rtasida 8 oy 8 kun o‘tdi.
Sulh va tinchlik shartnomasi farqi: sulh janglarni to‘xtatadi (11.11.1918), shartnoma esa urushni rasman yakunlab shartlarni belgilaydi (Versal, 28.06.1919).
Sinfda faoliyat

To‘rtlar ittifoqi davlatlarining sulh imzolash tartibini sanalar bilan jadvalga yozing (Bolgariya, Turkiya, Avstriya-Vengriya, Germaniya).

Mashq
1
Brest sulhi qachon imzolandi va unga ko‘ra Rossiya nimadan voz kechdi?
2
Germaniya bilan sulh qachon va qayerda imzolangan?
3
Versal shartnomasi nima va qachon imzolangan?
4
Nima uchun urush «to‘rt imperiya»ning tugashiga olib keldi, deyiladi?