XIX asr oxiri — XX asr boshlarida Turkiya
XIX asr oxirida Turkiya (Usmoniylar imperiyasi) sulton boshqargan monarxiya edi; qishloq xo‘jaligi qoloq, yerning katta qismi yirik egalar va ruhoniylarda bo‘lib, ocharchilik (1873–1875) yuz berdi. Hukumat chet eldan ko‘p qarz oldi va 1875–1876-yillarda to‘lovga qodir emasligini e’lon qildi; imperiya yarimmustamlakaga aylana bordi, Yevropa davlatlari uning hududlarini tortib ola boshladi. 1876-yilda «Yangi usmonlilar» harakati ta’sirida sulton Abdulaziz taxtdan tushirildi va 23-dekabrda konstitutsiya e’lon qilindi: ikki palatali parlament (Deputatlar palatasi va Senat) tuzildi, ammo sulton Abdulhamid II keng vakolatni saqlab qoldi va tez orada parlamentni tarqatib yubordi. 1889-yilda Istanbulda talabalar «Birlik va taraqqiyot» tashkilotini tuzdi — uning a’zolari «Yosh turklar» deb ataldi. 1908-yil iyulida Yosh turk zobitlari boshchiligida qo‘zg‘olon ko‘tarildi va 24-iyulda sulton konstitutsiyani tiklashga majbur bo‘ldi. 1909-yil aprelda aksilinqilobiy isyon bo‘ldi, uni bostirib Abdulhamid II taxtdan tushirildi, taxtga Mehmed V (Rashod) o‘tqazildi. 1911–1913-yillardagi Italiya–Turkiya va Bolqon urushlari imperiyani zaiflashtirdi; 1913-yildan hokimiyat Anvar, Tal’at va Jamol «uchligi» qo‘lida bo‘ldi, ular Germaniya bilan yaqinlashib, 1914-yil 2-avgustda yashirin ittifoq shartnomasi tuzdi.
To‘garakda yillar davomida yozma qoidalar bor edi, lekin hech kim unga amal qilmasdi. A’zolar qoidalarga qayta amal qilishga ovoz berganda, qarorlarni oldindan bilish osonlashdi va bahslar kamaydi.
Huquqshunoslar yozma qoidalar nimani talab qilishini tushuntiradi, kengash xodimlari qoidalar to‘plamini yangilab turadi, to‘garak rahbarlari a’zolarga nima kelishilganini eslatadi.
Maktabda yoki uyda yozma qoidani (e’lon yoki jadval) toping va u kimni himoya qilishini yoki kimga yordam berishini ayting.
«Imperiya xaritasi»: XIX asr oxirida Usmoniylar imperiyasi hududini (Anadolu, Bolqon, Arab yurtlari) ko‘rsating va yo‘qotilgan hududlarni belgilang.