Turkiya (Usmoniylar imperiyasi): konstitutsiya va Yosh turklar

XIX asr oxirida Turkiya (Usmoniylar imperiyasi) sulton boshqargan monarxiya edi; qishloq xo‘jaligi qoloq, yerning katta qismi yirik egalar va ruhoniylarda bo‘lib, ocharchilik (1873–1875) yuz berdi. Hukumat chet eldan ko‘p qarz oldi va 1875–1876-yillarda to‘lovga qodir emasligini e’lon qildi; imperiya yarimmustamlakaga aylana bordi, Yevropa davlatlari uning hududlarini tortib ola boshladi. 1876-yilda «Yangi usmonlilar» harakati ta’sirida sulton Abdulaziz taxtdan tushirildi va 23-dekabrda konstitutsiya e’lon qilindi: ikki palatali parlament (Deputatlar palatasi va Senat) tuzildi, ammo sulton Abdulhamid II keng vakolatni saqlab qoldi va tez orada parlamentni tarqatib yubordi. 1889-yilda Istanbulda talabalar «Birlik va taraqqiyot» tashkilotini tuzdi — uning a’zolari «Yosh turklar» deb ataldi. 1908-yil iyulida Yosh turk zobitlari boshchiligida qo‘zg‘olon ko‘tarildi va 24-iyulda sulton konstitutsiyani tiklashga majbur bo‘ldi. 1909-yil aprelda aksilinqilobiy isyon bo‘ldi, uni bostirib Abdulhamid II taxtdan tushirildi, taxtga Mehmed V (Rashod) o‘tqazildi. 1911–1913-yillardagi Italiya–Turkiya va Bolqon urushlari imperiyani zaiflashtirdi; 1913-yildan hokimiyat Anvar, Tal’at va Jamol «uchligi» qo‘lida bo‘ldi, ular Germaniya bilan yaqinlashib, 1914-yil 2-avgustda yashirin ittifoq shartnomasi tuzdi.