ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Birinchi jahon urushining boshlanishi

Darslar 35 · 1 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014
35

Birinchi jahon urushining boshlanishi va borishi

Darslik: 124–128-betlar
MaqsadBirinchi jahon urushining sabablari, boshlanishi va 1914–1915-yillardagi asosiy voqealarini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Antanta · Entente: alliance of Britain, France and RussiaUchlar ittifoqi · Triple Alliance: Germany, Austria-Hungary and ItalyShliffen rejasi · Schlieffen Plan: German plan for a quick victory over France through BelgiumTo‘rtlar ittifoqi · Quadruple Alliance (Central Powers): Germany, Austria-Hungary, Turkey, Bulgaria
Tushuntirish

Urushning chuqur sabablari: yirik davlatlarning mustamlakalar, bozorlar va ta’sir doiralari uchun raqobati, qurollanish poygasi va Yevropaning ikki harbiy-siyosiy blokka — Uchlar ittifoqi (Germaniya, Avstriya-Vengriya, Italiya) va Antanta (Buyuk Britaniya, Fransiya, Rossiya) ga bo‘linishi. Bahona 1914-yil 28-iyunda (yangi uslub) Sarayevoda bosniyalik serb millatchisi Gavrilo Prinsip Avstriya-Vengriya taxti vorisi Frans Ferdinandni o‘ldirishi bo‘ldi. Avstriya-Vengriya Serbiyaga ultimatum yubordi va 28-iyulda unga urush e’lon qildi; zanjir bo‘ylab Germaniya Rossiyaga (1-avgust) va Fransiyaga (3-avgust) urush e’lon qildi, Belgiya betarafligi buzilgach, 4-avgustda Buyuk Britaniya ham urushga kirdi. Germaniyaning Shliffen rejasi Fransiyani Belgiya orqali tezda yengishni mo‘ljallagan edi, ammo 1914-yil 6–12-sentabrdagi Marna jangida fransuz–ingliz qo‘shinlari nemislarni to‘xtatdi va front «xandaq urushi»ga aylandi. Rossiya Sharqiy Prussiya va Galitsiyada hujum qildi; 1915-yilda Markaziy davlatlar Sharqiy frontda ustun keldi va rus qo‘shini chekindi. 1914-yil oktabr oxirida Usmonli imperiyasi Germaniya tomonida urushga kirdi; Antanta 1915-yil fevral–martda Dardanell bo‘g‘oziga dengizdan hujum qildi, aprelda Gallipoli yarimoroliga qo‘shin tushirdi, ammo operatsiya muvaffaqiyatsiz tugadi va qo‘shinlar 1916-yil yanvarida olib ketildi. 1915-yil 23-mayda Italiya Antanta tomonida urushga kirdi, oktabrda Bolgariya Markaziy davlatlar tomoniga o‘tdi. Yaponiya 1914-yil 23-avgustda Germaniyaga urush e’lon qildi. Yangi qurollar — suvosti kemalari va zaharli gaz (1915-yil aprel, Ipr) ishlatildi.

300020001000010002000eramizdan avvaleramizdan keyin1914 e.

1914 e. → XX asr e. · II ming yillik

Bizning kunimizdan: 112 yil oldin

Asr = 100 yil. 1-asr: 1–100-yillar. Eramizdan avvalgi yillar kamayib boradi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Mahalla futbol musobaqasida bir hodisa haqida turli odamlar turlicha aytdi. O‘quvchilar hakam yozuvi va tomoshabinlar hikoyasini solishtirib, nima aniq, nima taxmin ekanini ajratdi.

Kim ishlatadi

Tarixchilar va tergovchilar hodisa ketma-ketligini tiklaydi, jurnalistlar sabab va bahonani farqlaydi, o‘qituvchilar bir hodisaning zanjirini tushuntiradi.

Bugun sinab ko‘ring

Bugungi bir hodisa haqida «chuqur sabab» va «bahona»ni alohida qatorlarda yozib, ularning farqini ayting.

Namunalar
Zanjir: 28.06 suiqasd → 28.07 Avstriya-Vengriya Serbiyaga urush e’lon qiladi → 01.08 Germaniya Rossiyaga → 03.08 Fransiyaga → 04.08 Buyuk Britaniya Germaniyaga (1914).
RejaHozirgi chegaralarParijBrusselBerlin
Shliffen rejasi nega muvaffaqiyatsiz bo‘ldi? Rossiya kutilganidan tezroq hujum qildi, Belgiya qarshilik ko‘rsatdi va Marnada Germaniya to‘xtatildi; uzoq urush boshlandi.
Sinfda faoliyat

Ikki blokni ikki rangda xaritada belgilang: Antanta va Markaziy davlatlar (Uchlar ittifoqi, keyin To‘rtlar ittifoqi); Italiya qaysi tomonga o‘tganini yozing.

Mashq
1
Urushni boshlagan suiqasd qachon va qayerda bo‘lgan?
2
Buyuk Britaniya urushga qaysi sana va qanday bahona bilan kirgan?
3
Marna jangi nimaga ahamiyatli bo‘ldi?
4
Nima uchun Italiya 1915-yilda Antanta tomoniga o‘tdi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliTaqdimot va yarmarka kuniHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →