Birinchi jahon urushining boshlanishi va borishi
Urushning chuqur sabablari: yirik davlatlarning mustamlakalar, bozorlar va ta’sir doiralari uchun raqobati, qurollanish poygasi va Yevropaning ikki harbiy-siyosiy blokka — Uchlar ittifoqi (Germaniya, Avstriya-Vengriya, Italiya) va Antanta (Buyuk Britaniya, Fransiya, Rossiya) ga bo‘linishi. Bahona 1914-yil 28-iyunda (yangi uslub) Sarayevoda bosniyalik serb millatchisi Gavrilo Prinsip Avstriya-Vengriya taxti vorisi Frans Ferdinandni o‘ldirishi bo‘ldi. Avstriya-Vengriya Serbiyaga ultimatum yubordi va 28-iyulda unga urush e’lon qildi; zanjir bo‘ylab Germaniya Rossiyaga (1-avgust) va Fransiyaga (3-avgust) urush e’lon qildi, Belgiya betarafligi buzilgach, 4-avgustda Buyuk Britaniya ham urushga kirdi. Germaniyaning Shliffen rejasi Fransiyani Belgiya orqali tezda yengishni mo‘ljallagan edi, ammo 1914-yil 6–12-sentabrdagi Marna jangida fransuz–ingliz qo‘shinlari nemislarni to‘xtatdi va front «xandaq urushi»ga aylandi. Rossiya Sharqiy Prussiya va Galitsiyada hujum qildi; 1915-yilda Markaziy davlatlar Sharqiy frontda ustun keldi va rus qo‘shini chekindi. 1914-yil oktabr oxirida Usmonli imperiyasi Germaniya tomonida urushga kirdi; Antanta 1915-yil fevral–martda Dardanell bo‘g‘oziga dengizdan hujum qildi, aprelda Gallipoli yarimoroliga qo‘shin tushirdi, ammo operatsiya muvaffaqiyatsiz tugadi va qo‘shinlar 1916-yil yanvarida olib ketildi. 1915-yil 23-mayda Italiya Antanta tomonida urushga kirdi, oktabrda Bolgariya Markaziy davlatlar tomoniga o‘tdi. Yaponiya 1914-yil 23-avgustda Germaniyaga urush e’lon qildi. Yangi qurollar — suvosti kemalari va zaharli gaz (1915-yil aprel, Ipr) ishlatildi.
1914 e. → XX asr e. · II ming yillik
Bizning kunimizdan: 112 yil oldin
Asr = 100 yil. 1-asr: 1–100-yillar. Eramizdan avvalgi yillar kamayib boradi.
Mahalla futbol musobaqasida bir hodisa haqida turli odamlar turlicha aytdi. O‘quvchilar hakam yozuvi va tomoshabinlar hikoyasini solishtirib, nima aniq, nima taxmin ekanini ajratdi.
Tarixchilar va tergovchilar hodisa ketma-ketligini tiklaydi, jurnalistlar sabab va bahonani farqlaydi, o‘qituvchilar bir hodisaning zanjirini tushuntiradi.
Bugungi bir hodisa haqida «chuqur sabab» va «bahona»ni alohida qatorlarda yozib, ularning farqini ayting.
Ikki blokni ikki rangda xaritada belgilang: Antanta va Markaziy davlatlar (Uchlar ittifoqi, keyin To‘rtlar ittifoqi); Italiya qaysi tomonga o‘tganini yozing.