Darslar 7 · 1 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014
7
Fransiyaning tashqi siyosati
Darslik: 26–28-betlar
MaqsadFransiyaning mustamlaka imperiyasi qanday kengayganini va Uchlar ittifoqi hamda Antanta qanday vujudga kelganini bayon qilish.
Yangi so‘zlar
protektorat · protectorate: a state or territory that keeps a local ruler but is controlled by a stronger powerUchlar ittifoqi · Triple Alliance of Germany, Austria-Hungary and Italy (1882)Antanta · the Entente: the agreement of Britain, France and Russia (formed 1904–1907)ittifoq · alliance
Tushuntirish
Prussiya bilan urushdan keyin Fransiya Yevropada yetakchi mavqeini yo‘qotdi va Germaniyadan xavfsirab yashay boshladi; 1879-yilda Germaniya va Avstriya-Vengriya ittifoq tuzgani uning ahvolini yanada qiyinlashtirdi. Fransiya e’tiborini mustamlakalarga qaratdi: 1881-yilda Tunisni egalladi, so‘ng Afrikada Gvineya, Senegal, Madagaskar va Mavritaniyaga ta’sirini o‘tkazdi, 1912-yilda Marokashda protektorat o‘rnatdi. Osiyoda 1884-yilda Vyetnamni nazoratga oldi, 1893-yil atrofida Laosda protektorat tuzdi; shu tariqa Fransiya Britaniyadan keyingi ikkinchi yirik mustamlaka imperiyasini tuzdi. Tunis masalasi Italiyani Fransiyadan uzoqlashtirib, 1882-yilda Uchlar ittifoqining (Germaniya, Avstriya-Vengriya, Italiya) tuzilishiga olib keldi. Fransiya bunga javoban Rossiya bilan yaqinlashdi (1891–1894-yillardagi ittifoq kelishuvlari), 1904-yilda esa Buyuk Britaniya bilan mustamlakalar bo‘yicha kelishuv imzoladi: Misr Britaniya, Marokash esa Fransiya manfaati hududi deb tan olindi. 1907-yilda Rossiya ham Britaniya bilan kelishuvga erishgach, Antanta (Fransiya, Buyuk Britaniya, Rossiya) shakllandi va Yevropa ikki harbiy-siyosiy blokka bo‘lindi.
Namunalar
Ittifoqlar jadvali. Uchlar ittifoqi: Germaniya + Avstriya-Vengriya (1879) + Italiya (1882). Antanta: Fransiya + Rossiya (1891–94) + Buyuk Britaniya (1904) + Rossiya–Britaniya kelishuvi (1907).
1904-yilgi kelishuv almashinuvga asoslangan: Fransiya Britaniyaning Misrdagi mavqeini tan oldi, Britaniya Fransiyaning Marokashdagi manfaatlarini tan oldi.
Sinfda faoliyat
«Blok xaritasi»: Yevropa xaritasida Uchlar ittifoqi davlatlarini bir rangda, Antanta davlatlarini boshqa rangda bo‘yang.
Mashq
1
Fransiya qaysi yillarda Tunis va Marokashni nazoratga oldi?