Darslar 10 · 1 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014
10
Germaniya imperiyasining tashqi siyosati
Darslik: 35–38-betlar
MaqsadGermaniya tashqi siyosatining yo‘nalishlarini (ittifoqlar, mustamlakalar, flot, Bag‘dod temiryo‘li) va urushga olib kelgan omillarni izohlash.
Yangi so‘zlar
koalitsiya · coalition: a temporary union of states against othersekspansiya · expansion: policy of extending control over others’ territory and marketsBag‘dod temiryo‘li · Baghdad Railway: German-financed line from Istanbul region towards Baghdad and the Gulfdengiz floti · navy
Tushuntirish
Bismark Fransiyaning qasos olishidan va ikki frontda urush bo‘lishidan qo‘rqib, ittifoqlar tizimini qurdi: 1879-yilda Avstriya-Vengriya bilan ittifoq, 1882-yilda Italiya qo‘shilishi bilan Uchlar ittifoqi tuzildi. 1880-yillarda Germaniya Afrikada mustamlakalar oldi: Janubi-G‘arbiy Afrika (1884-yilda protektorat), Togo va Kamerun (1884), Sharqiy Afrika (1885); Tinch okeanida Marshall orollari (1885) va boshqa orollar, 1898-yilda esa Xitoyda Shandun provinsiyasi hududining bir qismi unga ijaraga berildi. Vilgelm II davrida «jahon siyosati» e’lon qilindi: «Germaniyaning kelajagi dengizda» shiori ostida harbiy flot qurildi va Shimoliy dengizni Boltiq dengizi bilan tutashtiruvchi Kil kanali (1895) ochildi; bu esa Buyuk Britaniya bilan munosabatni keskinlashtirdi. Germaniya Usmoniylar (Turkiya) davlati bilan yaqinlashib, Bag‘dod temiryo‘li qurilishini boshladi (Bolqon va Yaqin Sharqqa bu intilish «Drang nach Osten» — «Sharqqa hujum» deb ataladi); Buyuk Britaniya bunga javoban 1899-yilda Quvaytda o‘z protektoratini o‘rnatdi. Marokash masalasi Fransiya bilan, Afrika va dengiz masalalari Britaniya bilan ziddiyatni kuchaytirdi; 1905-yilda Bosh shtab ikki frontda urush rejasini ishlab chiqdi. 1907-yilda Antanta shakllangach, Germaniya o‘zini qurshovda his qila boshladi.
Namunalar
Sabab–oqibat: kuchli flot qurish → Britaniya xavfsizlikdan xavotirda → Britaniya Fransiya va Rossiya bilan yaqinlashadi → Germaniya «qurshov»da qoldim, deb hisoblaydi → qurollanish kuchayadi.
Germaniya ekspansiyasi yo‘nalishlari: Afrika (Togo, Kamerun, Sharqiy va Janubi-G‘arbiy Afrika), Tinch okean orollari, Xitoy (Shandun) va Yaqin Sharq (Bag‘dod temiryo‘li).
Sinfda faoliyat
«Dunyo xaritasi»: xaritada Germaniya mustamlakalarini (Togo, Kamerun, Sharqiy Afrika, Janubi-G‘arbiy Afrika, Shandun) belgilab, Britaniya hududlari bilan taqqoslang.
Mashq
1
Germaniya va Avstriya-Vengriya ittifoqi qaysi yilda tuzildi va Italiya qachon qo‘shildi?
1879-yilda; Italiya 1882-yilda qo‘shildi.
2
Germaniya 1884–1885-yillarda Afrikada qaysi hududlarni egalladi?
Togo, Kamerun, Janubi-G‘arbiy Afrika (protektorat) va Sharqiy Afrika.
3
Bag‘dod temiryo‘li Buyuk Britaniyaga nima uchun xavfli ko‘rindi?
U Germaniyani Fors qo‘ltig‘iga olib chiqardi, bu Britaniyaning Yaqin Sharqdagi va Hindistonga yo‘ldagi manfaatlariga tahdid edi.
4
Nega Germaniya Turkiya bilan yaqinlashdi va Turkiya nega unga ehtiyoj sezdi?
Germaniya Yaqin Sharqda ta’sir va yo‘l qurilishini xohlagan; Turkiya Britaniya, Fransiya va Rossiya bosimidan himoya qidirgan va Germaniya uning hududiga da’vo qilmasdi.