☰ Mundarija · Jahon tarixi

Lotin Amerikasi davlatlari

Darslar 17–18 · 2 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014
17

XIX asr oxiri va XX asr boshlarida Lotin Amerikasi davlatlari

Darslik: 59–62-betlar
MaqsadLotin Amerikasining iqtisodiy ahvolini, Kubaning mustaqillik kurashini va Meksika inqilobini (1910–1917) bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Lotin Amerikasi · Latin America: the Americas where Spanish and Portuguese (Latin-based languages) are spokendiktatura · dictatorship: rule not limited by law and relying on forcelatifundiya · latifundia: very large estatesmuxolifat · opposition: forces against the policy of the government
Tushuntirish

Lotin Amerikasi nomi bu hududni asosan ispanlar va portugallar o‘zlashtirgani, tillari lotin tilidan kelib chiqqani bilan bog‘liq; unga Janubiy Amerika, Meksika va Vest-Indiya kiradi. Ko‘pchilik davlatlar XIX asr boshlarida mustaqil bo‘lgan, lekin ularning iqtisodiyotida yirik yer egaligi va eski munosabatlar saqlanib, ular xomashyo yetkazib beruvchilarga aylandi. XIX asr oxirida bu mintaqaga eng ko‘p kapitalni Buyuk Britaniya kiritdi (bandargohlar, temiryo‘llar, banklar), keyin AQSH kapitali ham kirib keldi. Kuba 1868–1878-yillarda Ispaniyaga qarshi kurashdi, 1895-yilda Xose Marti va Maksimo Gomes boshchiligida yana qo‘zg‘olon ko‘tardi; 1898-yilda Ispaniya Kubadan voz kechdi, respublika 1902-yilda e’lon qilindi, lekin AQSH ta’siri saqlanib qoldi. Meksikada P. Dias 1876-yildan 1911-yilgacha (kichik tanaffus bilan) hukmronlik qildi; chet el, ayniqsa AQSH kapitali kirib keldi. 1910-yilda Madero diktaturaga qarshi chiqdi, 1911-yilda Dias ketdi, 1913-yilda general Uerta to‘ntarish qilib Maderoni o‘ldirtirdi. Dehqonlar rahbarlari E. Sapata (janub) va F. Vilya (shimol) «Yer va ozodlik» shiori ostida kurashdi. 1917-yilda yangi konstitutsiya qabul qilindi.

Namunalar
«Lotin Amerikasi» tarkibi: Janubiy Amerika + Meksika (Shimoliy Amerikaning bir qismi) + Vest-Indiya. AQSH va Kanada bu tushunchaga kirmaydi.
Meksika inqilobi bosqichlari: 1910 — Madero chiqishi; 1911 — Dias ketadi; 1913 — Uerta to‘ntarishi; 1914 — Sapata va Vilya Mexikoga kirishadi; 1917 — yangi konstitutsiya.
Sinfda faoliyat

«Xarita»: Lotin Amerikasi xaritasida Meksika, Kuba, Braziliya, Argentina, Panamani toping va ularning poytaxtlarini yozing.

Mashq
1
Lotin Amerikasi nima uchun shunday ataladi?
2
Porfirio Dias Meksikani qaysi yillarda boshqardi?
3
Sapata va Vilya qanday shiorni ilgari surdi va nimani talab qildi?
4
Nima uchun Meksika inqilobi dehqonlar harakatiga tayangan?