XIX asr oxiri — XX asr boshlarida Buyuk Britaniyaning siyosiy va iqtisodiy ahvoli
Buyuk Britaniya konstitutsiyaviy monarxiya edi: qirol (qirolicha) davlat boshlig‘i bo‘lsa-da, ichki va tashqi siyosatni parlament tuzgan hukumat yuritardi. Saylovda g‘olib partiya hukumat tuzardi; kuchli ikki partiyaviy tizimda Konservatorlar (yer egalari va anglikan cherkoviga tayangan, an’anaviy) va Liberallar (o‘rta sinfga tayangan, islohotlar tarafdori) raqobatlashardi. 1867-yilgi parlament islohoti mulk senzini kamaytirdi va saylovchilar soni qariyb ikki baravar ko‘paydi. Liberal W. Gladston (4 marta bosh vazir) davrida kasaba uyushmalari huquqlari kengaydi, saylovda yashirin ovoz berish va maktab islohoti joriy etildi; konservator B. Dizraeli (1874–1880) davrida fabrikalarda ish vaqtini qisqartiruvchi va ishchilar turar joyi hamda sog‘lig‘iga oid qonunlar qabul qilindi. XIX asr oxirida «jahon ustaxonasi» sanoatda yetakchilikni yo‘qotib, Germaniya va AQSHdan orqada qola boshladi. Sabablar: kapitalning ko‘pi mustamlakalarga chiqarilib, ichkaridagi korxonalar yangilanmagan, bojsiz savdo davom etgan, harbiy xarajatlar keskin oshgan. Shunga qaramay London jahon moliya markazi, funt sterling esa xalqaro hisob-kitob puli bo‘lib qoldi.
| Germaniya | Buyuk Britaniya |
|---|---|
| Kansler imperator tomonidan tayinlanadi | Saylovda g‘alaba qozongan partiya hukumat tuzadi |
Maktabda ikki guruh bir loyiha ustida ishladi: biri rahbarni ko‘p so‘rar, ikkinchisi o‘zi qaror qilar edi. Bolalar qaysi tartib qaysi vaziyatda qulayroq ekanini muhokama qildi.
Parlament va maslahat kengashlari xodimlari qarorlar qanday qabul qilinishini tushuntiradi, tashkilot rahbarlari vakolatlarni taqsimlaydi, tahlilchilar turli boshqaruv shakllarini solishtiradi.
Ikki kishi o‘rtasidagi ishni (masalan, uyni tozalash) bir marta bitta odam hal qilib, keyingi safar birga kelishib qiling va qaysi usul qulay bo‘lganini eslab qo‘ying.
«Ikki partiya»: sinfni Konservatorlar va Liberallarga bo‘lib, bir masala (masalan, maktab islohoti) bo‘yicha qisqa bahs uyushtiring.