☰ Mundarija · Jahon tarixi

Afrika mamlakatlari

Darslar 33–34 · 2 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014
33

Shimoliy Afrika mamlakatlari

Darslik: 116–119-betlar
MaqsadShimoliy Afrikaning Yevropa davlatlari tomonidan bo‘lib olinishini va Misr hamda Sudandagi qarshilikni bayon qilish.
Yangi so‘zlar
mustamlaka · colony: territory ruled by a foreign stateprotektorat · protectorate: state that keeps its ruler but is controlled by another powerSuvaysh kanali · Suez Canal: sea route between the Mediterranean and the Red Sea (opened 1869)mahdiylar · Mahdists: followers of Muhammad Ahmad, who proclaimed himself the Mahdi
Tushuntirish

Shimoliy Afrikada aholining ko‘pchiligini arablar tashkil etardi; barbarlar va boshqa xalqlar ham yashagan. Misr rasman Usmonli imperiyasi tarkibida edi, lekin amalda hadivlar (noiblar) boshqarardi. Mamlakat Yevropaga katta qarz bo‘lib qoldi, 1869-yilda ochilgan Suvaysh kanali esa unga Yevropa davlatlarining e’tiborini kuchaytirdi. 1881–1882-yillarda polkovnik Ahmad Urobiy (Orabibey) boshchiligidagi harbiylar va parlamentchilar chet el nazoratiga qarshi chiqdilar; 1882-yil iyulida Britaniya flot Iskandariyani o‘qqa tutdi, sentabrda Tel-el-Kabir jangida Misr qo‘shini yengildi va ingliz qo‘shinlari mamlakatda qoldi. Misr rasmiy ravishda Usmonli tarkibida turib, amalda Britaniya nazoratiga o‘tdi; 1888-yilgi Istanbul konvensiyasi Suvaysh kanalini barcha davlat kemalari uchun ochiq deb e’lon qildi. Janubdagi Sudanda 1881-yilda Muhammad Ahmad o‘zini Mahdiy deb e’lon qilib, Misr hukumatiga qarshi qo‘zg‘olon ko‘tardi: 1883-yilda Xiks boshchiligidagi qo‘shin mag‘lub bo‘ldi, 1885-yil yanvarda Xartum olindi va general Gordon halok bo‘ldi. Mahdiylar davlati poytaxti Omdurman bo‘lib, 1898-yil 2-sentabrda Omdurman jangida Britaniya–Misr qo‘shini ularni yengdi.

Namunalar
Nima uchun Suvaysh kanali Misr taqdirida muhim bo‘ldi? Kanal Yevropa va Osiyo o‘rtasidagi dengiz yo‘lini qisqartirdi, shuning uchun Britaniya uni nazorat qilishga intildi; 1882-yildagi harbiy aralashuv shu manfaat bilan bog‘liq edi.
Misrning 1882-yildan keyingi maqomi: rasman Usmonli tarkibida va hadiv hukmronligida, amalda Britaniya nazorati ostida.
Sinfda faoliyat

Xaritada Misr, Sudan va Suvaysh kanalini toping va 1882 hamda 1898-yilgi voqealarni ular yoniga yozing.

Mashq
1
Misr qo‘shini 1882-yilda qaysi jangda yengildi?
2
Mahdiylar qo‘zg‘olonini kim boshlagan va qachon?
3
1888-yilgi Istanbul konvensiyasi nimani belgiladi?
4
Nima uchun Misr qarz bo‘lib qolgani uning mustaqilligiga xavf soldi?