ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Italiya: birlashgan davlatning yo‘li

Darslar 24 · 1 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014
24

XIX asr oxiri — XX asr boshlarida Italiya

Darslik: 82–85-betlar
MaqsadItaliyaning siyosiy tuzumi, iqtisodiy ahvoli, ijtimoiy harakati va tashqi siyosatini (mustamlakalar, Liviya) bayon qilish.
Yangi so‘zlar
Vatikan · Vatican: the city-state seat of the Pope within Romeirredentizm · irredentism: nationalist movement to annex neighbouring territories where Italians partly livemulk senzi · property qualification for votingsafarbarlik · mobilisation
Tushuntirish

Fransiya–Prussiya urushi Italiyani to‘liq birlashtirishga imkon berdi: papa hokimiyatini qo‘riqlab turgan fransuz qo‘shini urush tufayli olib ketilgach, 1870-yil sentabrida italyan qo‘shini Rimni egalladi, u poytaxt bo‘ldi, papa hokimiyati Vatikan bilan cheklandi (1871-yilgi qonun papaning daxlsizligini tan oldi). Italiya ikki palatali parlamentli konstitutsiyaviy monarxiya edi; katolik dini yagona din deb tan olindi. Mamlakat agrar bo‘lib qoldi: yer yirik egalarda, dehqonlar og‘ir shartlarda ijarachi edi; shu bilan birga temiryo‘llar, savdo floti va yangi sanoat (masalan, «Fiat», 1899) rivojlandi. Aholining daromadi G‘arbiy Yevropada eng past darajada edi, ko‘plar chet elga ish izlab ketdi; 1892-yilda Sotsialistik partiya tuzildi, 1898-yilda Milanda ish tashlash to‘qnashuvlarga aylandi. 1903–1914-yillarda (tanaffuslar bilan) hukumatni J. Jolitti boshqardi: kasaba uyushmalari va ish tashlashga yo‘l qo‘yildi, bolalar va ayollarning tungi mehnati cheklandi, saylovdagi mulk va savodxonlik senzi bekor qilindi. Tashqi siyosatda Italiya 1882-yilda Uchlar ittifoqiga qo‘shildi, Eritreya va Somalini egalladi, ammo Efiopiyaga qarshi urushda 1896-yil 1-martda Adua yonida mag‘lub bo‘ldi. 1902-yilda Fransiya bilan betaraflik kelishuvi tuzdi, 1911-yilda Turkiyaga qarshi urush boshlab Liviyani egalladi.

1870Rim olindi1882Uchlar ittifoqi1892Sotsialistik partiya1896Adua1903Jolitti1911Liviya
💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab tanlovida bir jamoa yuqori ball olish uchun oldin zaif joylarini yozib, keyin shularga ko‘proq vaqt ajratdi. Natijada ular rejaga mos tayyorlandi.

Kim ishlatadi

Iqtisodchilar mamlakat kuchli va zaif tomonlarini jadvalga yozadi, tashqi aloqalar xodimlari qo‘shni davlatlar bilan munosabatlarni baholaydi, jamoa rahbarlari kuchli va zaif tomonlarni solishtiradi.

Bugun sinab ko‘ring

O‘zingiz yoki oilangiz uchun bitta ishda ikki kuchli va ikki zaif jihatni yozib, ularni qanday yaxshilash mumkinligini bir jumlada ayting.

Namunalar
Hozirgi chegaralarRimMilan
Nega Italiya agrar bo‘lib qoldi? Yer yirik egalarda to‘plangan, ijara shartlari og‘ir, moliyaviy qarzlar ko‘p va sanoat G‘arbiy Yevropadan orqada edi.
Jolitti g‘oyasi: aholining xarid quvvati oshmasa, sanoat o‘smaydi; shu uchun yuqori ish haqi va ijtimoiy yon berishlar zarur.
Sinfda faoliyat

«Italiya xaritasi»: Rim, Vatikan, Milan, Sitsiliya, Eritreya, Somali va Liviyani xaritada belgilang.

Mashq
1
Rim qaysi yili Italiya qirolligi poytaxti bo‘ldi va papa hokimiyati qanday cheklandi?
2
Adua jangi qachon bo‘lgan va natijasi qanday?
3
Jolitti hukumati qanday ijtimoiy tadbirlarni amalga oshirdi?
4
Nega Italiya 1882-yilda Germaniya va Avstriya-Vengriya bilan ittifoqqa qo‘shildi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliDo‘kon egasi bilan suhbatHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →