ReklamaBrendingiz shu yerda bo‘lishi mumkinBrendingiz shu yerdaDarslab’ning har bir sahifasida · o‘quvchilar, ota-onalar va o‘qituvchilarinfo@darslab.comNarxlarni bilishNarxlarinfo@darslab.com
☰ Mundarija · Jahon tarixi

Hindiston: mustamlaka tuzumi va milliy harakat

Darslar 29 · 1 ta dars · M. Lafasov, U. Jo‘rayev, E. Xoliqov, D. Qodirova. Jahon tarixi, 9-sinf, qayta ishlangan va tuzatilgan 3-nashr. «O‘qituvchi» nashriyot-matbaa ijodiy uyi, Toshkent, 2014
29

XIX asr oxiri — XX asr boshlarida Hindiston

Darslik: 101–104-betlar
MaqsadBritaniya mustamlaka boshqaruvi, iqtisodiy ahvol va Hindiston milliy kongressi boshchiligidagi milliy harakatni bayon qilish.
Yangi so‘zlar
vitse-qirol · viceroy: the Crown’s representative governing IndiaHindiston milliy kongressi · Indian National Congress (founded 1885)svaraj va svadeshi · swaraj (self-rule) and swadeshi (use of Indian-made goods)boykot · boycott: organised refusal to buy or use something
Tushuntirish

Hindiston Buyuk Britaniya mustamlakasi bo‘lib, uni vitse-qirol boshchiligidagi mustamlaka apparati boshqarardi. Mustamlaka sharoitida temiryo‘llar, konlar, to‘qimachilik va kanop fabrikalari paydo bo‘ldi, lekin sanoat asosan port shaharlari yaqinida joylashib, xomashyoni olib chiqishga moslashtirilgan edi; qishloq xo‘jaligi bir turdagi ekinga ixtisoslashdi (Bengaliyada kanop, Assamda choy, Panjobda bug‘doy). Dehqonlar yer egalari va sudxo‘rlarga qarzdor edi; XIX asr oxirida bir necha marta ocharchilik bo‘lib, millionlab odam halok bo‘ldi. 1885-yilda Bombeyda Hindiston milliy kongressi tuzildi; dastlab u mo‘tadil talablar (mahalliy kengashlar, hindlarni boshqaruvga jalb etish) bilan chiqdi. 1890-yillarda B. G. Tilak boshchiligida radikal oqim shakllandi: u «svaraj» va «svadeshi» shiorlarini, ingliz tovarlarini boykot qilishni ilgari surdi. 1905-yilda Bengaliya ikkiga bo‘linishi keng norozilik to‘lqiniga sabab bo‘ldi; 1906-yilda Musulmonlar ligasi tuzildi. 1907-yil oxirida Surat qurultoyida Kongress mo‘tadil va radikal qanotlarga bo‘lindi. 1909-yilgi qonun saylovni diniy jamoalar bo‘yicha o‘tkazishni joriy etdi; 1911-yilda Bengaliya qayta birlashtirilib, poytaxt Dehliga ko‘chirilishi e’lon qilindi.

💡 Hayotda qayerda kerak?
Hayotdan misol

Maktab bog‘ida bir yil faqat turp ekildi. Zararkunanda tushgach, deyarli hammasi nobud bo‘ldi. Keyingi yili o‘quvchilar bir necha xil ekin ekdi va doim yig‘ib olinadigan narsa topildi.

Kim ishlatadi

Dehqonlar xavfni bo‘lishish uchun bir necha ekin tanlaydi, iqtisodchilar hudud bitta mahsulotga qanchalik bog‘liqligini o‘rganadi, agronomlar ekinlarni aralashtirish bo‘yicha maslahat beradi.

Bugun sinab ko‘ring

Atrofingizda o‘sadigan uchta o‘simlik nomini yozing va bir necha xil ekin ekish nega faqat bittasidan xavfsizroq ekanini bir jumlada ayting.

Namunalar
Monokultura misoli: Bengaliya — kanop, Assam — choy, Panjob — bug‘doy, Bombey — paxta. Bu hududlarni dunyo bozori va xomashyo ehtiyojiga bog‘lagan.
1885Milliy kongress1905Bengaliya bo‘linishi1906Musulmon ligasi1907Surat: kongress bo‘lindi1911Dehli poytaxt
Ikki oqim: mo‘tadillar britaniya hukmronligi doirasida islohotlar so‘rardi; radikallar (Tilak) svaraj — o‘z hokimiyatini talab qildi. 1907-yilda Suratda ular ajralishdi.
Sinfda faoliyat

«Svadeshi»: oddiy kundalik buyumlardan (kiyim, choy, qalam) qaysilari mahalliy ishlab chiqarilganini aniqlab, boykot nimani anglatishini muhokama qiling.

Mashq
1
Hindiston milliy kongressi qachon va qayerda tuzildi?
2
«Svaraj» va «svadeshi» nimani anglatadi?
3
Bengaliya qachon bo‘lindi va qachon qayta birlashtirildi?
4
Nega diniy jamoalar bo‘yicha saylov (1909) munozarali edi?
Hafta hikoyasi · Xorazmiy usuliBirinchi topshirishHaftani yakunla: shu haftaning barcha fanlari bitta hikoyadaO‘qish →