XIX asrning oxirida Xitoy
XIX asr oxirida Xitoy Sin (Manjur) sulolasi boshqargan qoloq agrar mamlakat edi: yer yirik egalarda, dehqonlarning ko‘pchiligi ijarachi, sanoat sust rivojlanardi. 1881-yilda birinchi temiryo‘l ishga tushdi, lekin temiryo‘llar, konlar va savdoning katta qismi chet elliklar qo‘lida bo‘lib, Xitoy ularning xomashyo bazasiga aylandi. Pulga muhtoj hukumat chet davlatlar bilan og‘ir shartnomalar tuzdi: 1876-yilgi Buyuk Britaniya bilan konvensiya yangi portlarni ochib, Britaniyaga savdo imtiyozlari berdi; 1884-yilda Xitoy Vyetnamda Fransiya protektoratini tan oldi. 1894–1895-yillardagi Yaponiya bilan urushdagi mag‘lubiyatdan keyin buyuk davlatlar ta’sir doiralarini bo‘lib oldi (1897–1898): Germaniya Szyaochjou va Shandun, Rossiya Port-Artur, Buyuk Britaniya Veyxayvey va Yanszi havzasi, Fransiya Guanchjouvan ustidan nazorat o‘rnatdi. AQSH 1899-yilda «Ochiq eshiklar» siyosatini e’lon qildi. Chet el ta’siriga qarshi 1899–1901-yillarda yashirin «Ixetuan» jamiyatining qo‘zg‘oloni ko‘tarildi; 1900-yil iyunda ular Pekinga kirdi. Sakkiz davlat (Germaniya, Yaponiya, Italiya, Buyuk Britaniya, AQSH, Fransiya, Rossiya, Avstriya-Vengriya) qo‘shin yuborib Pekinni egalladi va 1901-yilda Xitoyga katta tovon va chet el qo‘shinlarini saqlash huquqi kabi og‘ir shartlarni qo‘ydi.
Uch sinf bitta hovlidan foydalanardi, hovlini bo‘ladigan chiziqlar uni eng ko‘p ishlatadigan sinfdan so‘ramay chizildi. O‘sha sinf o‘z joyida so‘zi kam ekanini sezdi.
Vositachilar kelishuvga ta’sir qilinadigan hamma so‘ralishini ta’minlaydi, rejalashtiruvchilar joyni bo‘lishdan oldin aholi bilan maslahatlashadi, tarixchilar tashqi kuchlar hududlarni qanday bo‘lganini tushuntiradi.
O‘zingizga va boshqalarga ta’sir qiladigan bir qoida yoki rejani o‘ylang. Qaror qilinishidan oldin kimlardan so‘rash kerakligini yozing.
«Xitoy xaritasi»: xaritada ta’sir doiralarini turli rangda bo‘yang va Pekin, Port-Artur, Shandun, Yanszini belgilang.